1. بررسی کارکرد شگرد آیرونی در شعر نسیم شمال

شهرام احمدی؛ سیده فاطمه کاظمی گودرزی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 9-38

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6177.1275

چکیده
  آیرونی، سخنی است دو پهلو که معنا و مفهوم ثانویۀ آن اهمیّت دارد؛ این شگرد ادبی، از ظرفیت گسترده‌‌ای برای رساندن مفاهیم و مقاصدی که مجالی برای عرضه و مطرح‌‌کردن مستقیم آنها نیست، برخوردار است. نسیم شمال (سیّد اشرف‌‌الدّین حسینی) از شاعران عصر مشروطه که برای تبیین اندیشه‌‌های سیاسی و اجتماعی خود در بحبوحۀ خفقان و استبداد عصر خود، ...  بیشتر

2. نگاهی جدید به نوعی از صفت خاص و عام در زبان فارسی

فاطمه حسین پور ماستری؛ عباسعلی وفایی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 39-60

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6154.1273

چکیده
   با دقت در کتاب‌های دستور زبان فارسی، متوجه این موضوع می‌شویم که اکثر تقسیم‌بندی‌ها در مورد صفت، تکراری و شبیه به هم هستند؛ بنابراین در این پژوهش در حوزۀ معنایی و با توجه به اختصاص یا عدم اختصاص (عمومیت) صفت به موصوف‌ها، تقسیم‌بندی جدیدی از صفت صورت‌گرفته ‌‌است و بر این اساس صفات به دو دستۀ خاص و عام تقسیم ‌شدند؛ صفات خاص بر ...  بیشتر

3. شیوه‌‌های واژه‌‌گزینی و واژه‌‌سازی فارسی در آثار منثور ناصرخسرو

فاطمه حیدری

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 61-89

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6368.1294

چکیده
  عنوان «حجت جزیرۀ خراسان» ناصرخسرو را بر آن داشته که با وجود باور عمیق به ‌‌دین و نفوذ زبان عربی، با کاربرد برخی اصطلاحات فارسی به‌‌ غنای زبان فارسی و ‌‌اعتدال وام‌‌ستانی از زبان عربی کمک ‌‌کند. وی در آثار خود به‌‌ گسترش ادبیّات تعلیمی در حوزۀ دین، مذهب، کلام و فلسفه پرداخته و آگاهانه کوشیده با شیو‌‌ه‌‌های اصلی واژه‌‌سازی ...  بیشتر

4. بررسی و تحلیل ویژگی‌های خاص دستوری و نگارشی در تفسیر سورآبادی

محمد مصطفی رسالت پناهی؛ حبیب متقی؛ رضا شجری

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 91-118

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6841.1325

چکیده
  تفسیر سورآبادی یکی از کهن‌ترین تفسیرهای قرآن به زبان فارسی است که علاوه بر ارزش فکری و محتوایی، از حیث مطالعات زبان‌شناسانه به ویژه دستور تاریخی اهمیّت ویژه‌ای دارد. هرچند سورآبادی از زبان فارسی رایج قرن پنجم استفاده کرده، ولی کاربرد واژگان و شیوة به کارگیری آنها در جمله، نثر او را تا حدّی متمایز از دیگر آثار این قرن کرده است. روش ...  بیشتر

5. بررسی ابتذال و سرقات ادبی در دیوان معزی

محسن شریفی صحی؛ محمد فاضلی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 119-153

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2020.5510.1230

چکیده
  گاهی شاعران ضمن تتبّع یک شعر و جواب‌‌گویی به آن، دچار ابتذال قافیه شده‌‌اند که طی کردن فرآیند تتبّع شعر دیگری به سرقت ادبی انجامیده است. ابتذال قافیه یکی از کارکردهای منفی قافیه است که باعث محدودیت شعر سنّتی در حوزۀ مضامین و معانی شده است و در بخش آغازین این مقاله با بررسی برخی اشعار شاعران سدۀ 5 تا 8 قمری، بدان پرداخته‌‌ایم. آنچه ...  بیشتر

6. بررسی تطبیقی موسیقی درونی در غزلیات انوری ابیوردی و ظهیرالدین فاریابی

عبدالرضا زند؛ محمد فولادی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 155-182

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6468.1304

چکیده
  انوری ابیوردی و ظهیر‌‌الدین ‌‌فاریابی دو تن از نام ‌‌آورترین سخنوران تاریخ شعر فارسی هستند. این دو تأثیر اساسی و عمده‌‌ای در غزل فارسی داشته‌‌اند. این مقاله، جُستاری دربارۀ مهم‌‌ترین جلوه‌‌های موسیقی شعر، در غزل‌‌های این دو شاعر گرانمایه است. در این مقاله که به شیوۀ توصیفی- تحلیلی انجام شده، پس از ذکر مقدمه‌‌ای پیرامون ...  بیشتر

7. تحلیل کارکردهای ترکیب‌های زبانی بیدل دهلوی در تزیین صورت کلام از منظر سبک‌شناسی

پروین گلی زاده؛ مختار ابراهیمی؛ رضا گورویی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 183-201

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6530.1313

چکیده
  بیدل دهلوی یکی از قله‌های ادب پارسی در دورة سبک هندی است. بیشتر توجّه پژوهشگران سبک هندی، به مضمون‌آفرینی، نکته سنجی و تصویرگری شاعران است. لیکن توجه به هنرهای زبانی این شاعران کمتر بوده است. در این مقاله، تلاش بر آن است که به هنر ترکیب‌سازی بیدل و کارکردهای این هنر زبانی پرداخته شود. هنر ترکیب‌سازی، با توجه به قابلیّت زبان فارسی ...  بیشتر

8. مقایسۀ کاربردِ افعال در غزل‌‌های عاشقانه و قلندری سنایی

وحید مبارک؛ زهرا صیادی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 203-226

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6196.1279

چکیده
  فعل، مهمترین رکن جمله است و شیوۀ کاربرد فعل در یک اثر، دغدغه‌‌های نویسنده برای ایجاد لایه‌‌های معنا و ارتباط تأثیرگذار با مخاطبان و کارکردهای روانی او را نشان می‌‌دهد. آیا می‌‌توان همچون شخصیّت، فعل را به برون‌گرا، درون‌گرا و خنثی تقسیم کرد؟ پاسخ حاصل از یافته‌‌های این مقاله توصیفی- تحلیلی، به این پرسش مثبت است و بررسی غزل‌‌های ...  بیشتر

9. معرفی و بررسی بلاغی و دستوری «الوافی فی تعداد القوافی» اثر محمّد عصّار تبریزی

محمد رضا معصومی؛ امین مجلی زاده؛ مهدی سلمانی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 227-252

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6763.1321

چکیده
  قافیه در شعر فارسی اهمیّت فراوان و جایگاه قابل توجهی دارد؛ به همین دلیل و برای سهولت کار شاعران، از گذشته‌های دور تا دوران معاصر، کتبی در قالب فرهنگ‌های قافیه تألیف شده است. یکی از معتبرترین و معروف‌ترین این فرهنگ‌‌ها، «الوافی فی تعداد القوافی» اثر محمّد عصّار تبریزی، شاعر قرن هشتم هجری قمری است. دست‌نوشته‌هایی از این اثر ...  بیشتر

10. استعاره در اشعار کودکانۀ محمود کیانوش و سلیمان العیسی

محمدرضا نجاریان؛ زهره سرخی زاده

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 253-276

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6504.1308

چکیده
  محمود کیانوش «پدر شعرکودک ایران» یکی از شاعران معاصر است که اشعاری ساده و بی‌پیرایه می‌سراید. شعر او بازتاب اندیشه‌ها و تأملات وی در پیوند و ارتباط ذاتی انسان و طبیعت است. کیانوش شاعری است که ذهنش سرشار از مسائل مردم است. از میان آثار کیانوش 8 کتاب مخصوص شعر برای کودکان و نوجوانان است که عبارتند از: «زبان چیزها»، «طوطی ...  بیشتر

11. مرصاد العباد؛ کهنه‌گرایی در زبان و شعریّت در آهنگ

جواد خلیلی؛ یعقوب نوروزی

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 277-306

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6294.1285

چکیده
  کتاب مرصاد ‌العباد، از متون تعلیمی عرفانی بوده و نجم رازی در این اثر، نثری شیوا و رسا دارد. مولّف تلاش کرده است تا اصول تعالیم صوفیّه را به زبانی ساده و آهنگین بیان کند و سبک بیانی خاص خود را دارد؛ در این اثر، ویژگی‌های نثر مُرسل و نثر فنّی به هم آمیخته است و نویسنده، از لحاظ زبانی، متأثّر از زبانِ سبک نثر مُرسل است و زبانی کهنه‎گرا ...  بیشتر

12. جمال‌‌شناسی ضمایرِ تاریخ سیستان با تأکید بر قطب مجازی یاکوبسن

محسن وثاقتی جلال

دوره 11، شماره 19 ، بهار و تابستان 1400، صفحه 307-332

http://dx.doi.org/10.22091/jls.2021.6302.1286

چکیده
  هر چند به‌طور طبیعی زیبایی‌‌هایی در برونۀ زبان نثر مرسل دیده می‌‌شود، امّا بیشتر زیبایی‌‌های آن مبتنی بر درونۀ زبان است که از طریق علم معانی ایجاد شده است. زبان‌‌شناسیِ متن‌‌بنیاد بر این باور است که این نوع زیبایی‌‌ها از طریق گرایش زبان به قطب مجازی زبان محقق می‌‌شود. در متون نثر مرسل، ضمایر یکی از عناصر مهمی است که جایگاه ...  بیشتر