نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

2 دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

3 دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.22091/jls.2022.7877.1364

چکیده

جایگاه واژگان در جمله و تأثیر آن بر بلاغت کلام، از مهمترین مباحثی است که عبدالقاهر جرجانی در «نظریۀ نظم» مطرح نموده است. وی جایگاه عناصر را تحت عنوان «تقدیم و تأخیر» و البته در ارتباط با تعریف و تنکیر بررسی می‌کند که همسو با ساخت اطلاعی و ساخت مبتدا - خبری در نظریۀ دستور نقشگرای هلیدی است و تمرکز آن بر مطالعۀ آرایش واژگان در جمله می‌باشد. شیوۀ آرایش واژگانی را می‌توان یکی از بارزترین ویژگی‌ها و اساس ساختار نحوی در منظومۀ گرشاسپنامه و داستان بیژن و منیژه دانست؛ از این رو، در این پژوهش به بررسی پیش‌آیی و پس‌آیی‌های عناصر اصلی جمله و تحلیل کارکرد بلاغی هر یک در حدود 3000 جمله از دو اثر پرداخته‌ایم. در همین راستا، ابتدا به بررسی بسامد تقدیم و تأخیر عناصر اصلی در جملات دارای نهاد و نیز جملات با نهاد محذوف در محدودۀ مذکور از دو اثر پرداخته و آمار حاصل را در جداول نمایان‌گر پراکندگی به صورت تعداد و درصد درج کرده‌ایم تا به‌واسطۀ این آمار، بتوان قیاسی دقیق را میان آثار ایجاد نمود. سپس با استناد به جدول مربوط به هر بخش، به تحلیل کارکرد بلاغی عناصر با توجه به جایگاه آن‌ها در جمله پرداخته‌ایم. نتایج پژوهش نشان می‌دهند که علاوه بر اجبار در رعایت وزن عروضی، اغراض بلاغی چون: تأکید، تعظیم، تحقیر، حصر و قصر و... در تقدیم و تأخیر عناصر اصلی جمله و جایگاه و نحوۀ چینش واژگان در کلام فردوسی و اسدی توسی تأثیر فراوانی داشته‌اند. بلاغی‌ترین شیوۀ دو شاعر در این مسیر، مبتداسازی عناصر اصلی به ویژه فعل می‌باشد که در آغاز جمله به منظور تأکید صورت گرفته است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Rhetorical function of preposing and postposing the main elements of the sentence in Garshaspnameh and the story of Bizhan and Manizheh of Shahnameh

نویسندگان [English]

  • yahya talebian 1
  • Mahmoud Bashiri 2
  • Hamid Amini 3

1 Professor of Persian Language and Literature, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

2 Associate Professor of Persian Language and Literature, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

3 PhD. Student in Persian Language and Literature, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

چکیده [English]

The position of words in a sentence and its effect on rhetoric is one of the most important topics that Abdul Qahir Jorjani has raised in "Nazm" theory. He examines the position of elements under the heading of "preposing and postposing", and, of course, in relation to definition and refinement. Jorjani’s ideas are consistent with information construction and subject-information construction in Halliday's "Functional Grammar" theory which focuses on lexical arrangement in sentences. Vocabulary arrangement can be considered as one of the most prominent features and the basis of syntactic structure in the Garshaspnameh and the story of Bijan and Manijeh. Therefore, in this study, we have examined the prepositions and postpositions of the main elements of a sentence and analyzed the rhetorical function of each in about 3000 sentences of the two poems. In this regard, first we examine the frequency of preposing and postposing of the main elements in sentences which have a subject and also the sentences with a deleted subject in the mentioned range of two poems. Then we have entered the statistics in the tables representing the distribution in terms of number and percentage creating a precise analogy between the poems. Then, with reference to the table related to each section, we have analyzed the rhetorical function of the elements according to its position in the sentence. The results of the research suggest that in addition to compulsion in observing the meter, rhetorical intentions such as emphasis, paying tribute, humiliation, confinement, etc. have a significant effect on preposing and postposing the main elements of the sentence, and on the position and order of words in Ferdowsi and Asadi Tusi's poems. The Main rhetorical method of the two poets is their foregrounding of of the main elements, especially the verb as a means of emphasis.

کلیدواژه‌ها [English]

  • syntactic rhetoric
  • Jorjani’s theory of Nazm
  • Halliday's Functional Grammar Theory
  • preposing and postposing
  • Bijan and Manijeh
  • Garsaspnameh
  1. اسدی توسی. (1354). گرشاسپنامه. به‌تصحیح حبیب یغمایی. چاپ دوم. تهران: طهوری.
  2. امینی، محمّدرضا. (1388). «بازنگری مبانی علم معانی و نقد برداشت‌های رایج آن». پژوهش‌های زبان و ادبیّات فارسی. دورۀ جدید. شمارۀ 3. صص: 76- 59.
  3. جرجانی، عبدالقاهر. (1984م). دلائل الإعجاز فی القرآن. القراة و التّعلیق محمود محمّد شاکر. القاهره: المکتبة الخانجی.
  4. حیدری، حسن و عمران‌پور، محمّدرضا و مهدی قاسم‌زاده. (1396). «تقدیم فعل و اغراض بلاغی آن در داستان رستم و اسفندیار». پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال 6. شمارۀ 2. صص:130- 111.
  5. دزه‌یی، دلخوش جارالله حسین. (2008 م). الثنائیات المتغایره فی کتاب دلائل‌الإعجاز لعبدالقاهر الجرجانی. اردن: دار دجله.
  6. رجایی، محمّدخلیل. (1340). معالم البلاغه در علمِ معانی و بیان و بدیع. تهران: دانشگاه شیراز.
  7. شمیسا، سیروس. (1393). معانی. ویراست دوم. تهران: میترا. عشماوی، محمّد زکی. (1984). قضایا النقد الأدبی بین القدیم و التحدیث. بیروت: دارالنهضة العربیة الطباعة و النشر.
  8. علوی‌مقدم، محمّد و رضا اشرف‌زاده. (1387). معانی و بیان. چاپ هشتم. تهران: سمت.
  9. فتوحی، محمود. (1392). سبک شناسی (نظریه‌ها، رویکردها و روش‌ها). چاپ پنجم. تهران: سخن.
  10. فردوسی، ابوالقاسم. (1371). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی‌مطلق. جلد 3. کالیفرنیا: بنیاد میراث ایران.
  11. فرشیدورد، خسرو. (1382). جمله و تحول آن در زبان فارسی. چاپ سوم. تهران: امیرکبیر.
  12. لاینز، جان. (1385). مقدمه‌ای بر معناشناسی زبان‌شناختی. ترجمۀ حسین واله. چاپ دوم. تهران: گام نو.
  13. مطعنی، عبدالعظیم ابراهیم محمّد. (1388)، ویژگی‌های بلاغی بیان قرآن. ترجمۀ سید حسین سیدی. چاپ اول. تهران: سخن.
  14. میرباقری فرد، سید علی‌اصغر و هاشمی، سید مرتضی و حکمت الله صفری‌فروشانی. (1390). «نقد و تحلیل مبحث تقدیم و تأخیر در علم معانی (بر اساس بوستان سعدی)». مجلۀ بوستان ادب. سال 3. شمارۀ 3. صص: 199-173.
  15. میرحاجی، حمیدرضا. (1389). «مبانی زیبایی‌شناسی متن در زبان عربی». پژوهشنامۀ زبان و ادبیات. شمارۀ اول. صص: 178- 149.
  16. همایی، جلال‌الدین. (1374). یادداشت‌های استاد علامه جلال‌الدین همایی دربارۀ معانی و بیان. به‌کوشش ماهدخت بانو همایی. چاپ سوم. تهران: هماذر.

 

Brown. G. & G. Yule. (1989). Discourse Analysis. Combridge: C. U. P.

Halliday, M. A. K. (1985, 2004). An Introduction to Functional Grammar. Revised edition. London: Edward Arnold.

Halliday. M. A. K. & C. M. I. M. Matthiessen. (2004). An Introduction to Fanctional Grammar. NewYork: Oxford University Press Inc.

Verschueren. J. (1999). Understanding Pragmatics. London: Edward Arnold.

CAPTCHA Image