تعامل و تقابل شعر حافظ شیرازی با ساختار سیاسی قدرت

نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تبریز

2 استادیار گروه آموزش الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان

3 دانشگاه لرستان. گروه تاریخ

4 دانشگاه آزاد شیراز

10.22091/jls.2020.5366.1223

چکیده

در تاریخ ادبیات ایران، شعر گاهی همانند ‌ابزاری انتفاعی در خدمت شوکت‌زایی و مشروعیت‌زایی حکومت‌ها وارد شده و گاهی نیز در تعارض و تقابل با ساختار قدرت، علیۀ آن عمل نموده است. چرایی و نحوۀ تعامل و تقابل شعر حافظ با ساحت سیاسی قدرت، موضوع قابل‌درنگی است که چندان مورد توجه قرار نگرفته و شناخت ابعاد و زوایای آن می‌تواند؛ افزون بر شناخت بهتر شعر حافظ، علل تعامل و تقابل وی با طیف‌های قدرت را تبیین نماید. جستار حاضر با شیوه‌ای توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر دیوان حافظ، تعامل و تقابل شعر حافظ با ساحت سیاسی قدرت را مورد سنجش قرار می-دهد. یافته‌ها حاکی از آن است که حافظ اگرچه شاعری سیاسی و حکومتی نبوده؛ اما در مواجهه با حکومت، به مبانی و الگوهای کلی «سیاستنامه‌نویسی» ایرانی، نظیر: فرهّ ایزدی و عدالت پادشاه، نظر داشته و تعامل و تقابل خود با آن را، در قالب مدح و ذم حاکمان در اشعارش، برحسب این مبانی تنظیم نموده است. وی با وقوف بر وجوب و الزام نهاد قدرت و کارکردهای امنیتی و فرهنگی آن در جامعه، اقدام و مساعی برخی از سلاطین و وزیران زمانه‌ در استقرار عدالت، امنیت و شریعت، از ساختار سیاسی قدرت تجلیل به عمل آورده و تعامل و همراهی خود را با آن نشان داده است. همچنین وی همانند اغلب شاعران فارسی به برخی از مظاهر منفی حکومت، نظیر: ظلم، تزویر و ریای حاکمان تاخته، و تقابل خود را با هجمه علیۀ منصب نظارتی و سیاسی محتسب، -که مصداق آن امیرمبارزالدین مظفری است-، ابراز نموده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Interaction and Confrontation of Hafiz’s poem toward political structure of the power

نویسندگان [English]

  • mohammad keshavarz beyzai 1
  • Reza Moini Roodbali 2
  • amir ahangran 3
  • forud keshavarz beyzai 4
1 Tabriz University
2 Assistant training Islamic theology and education Farhangian University)
3 Assistant Professor in Lorestan Univverstiy
4 Master of Comparative Literature at Shiraz Azad University
چکیده [English]

In the history of Persian literature, poems are considered sometimes as profitable tool to make magnificence and legitimacy for the governments and sometimes they are against the structures of the power with interaction and confrontation. Interaction and confrontation of Hafiz’s poem toward political structure of the power are considerable issues, but with few attention. Thus, the causes of these interactions and confrontations could be understood by acknowledgment of their aspects. This research with its descriptive-analytic method and reliance on Hafiz’s divan evaluate the interactions and confrontations of these poems toward political structure of the power. According to the findings, Hafiz adverted to the basics and the patterns of policy writing such as justice and glory of the kings as he confronted with government. Hafiz adjusted those interactions and confrontations regarding these patterns and in the form of praise and humiliation of the governors. Hafiz acknowledge the necessity for the institutions of power and their security and cultural functions in the society, so he appreciated political structure of power and commitments of the sultans and the viziers in establishment of justice, security and sharia and indicated his interaction and companionship with them. Similar to the other Persian poets, he attacked negative aspects of the government such as oppression, deception and duplicity which were done by the governors such as Mubariz al-Din Muhammad.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interaction
  • Confrontation
  • Political Structure
  • Poems
  • Hafiz
CAPTCHA Image