دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Analyzing and examining the form of the verb in the sonnets "Laleh Sirab" and "Haraj Eshgh" by Shahriar with an emphasis on Halliday’s role-oriented theory تحلیل و بررسی وجهیت فعل در غزل‌های «لالۀ سیراب» و «حراج عشق» از شهریار با تأکید بر نظریۀ نقش‌گرای هلیدی 1 16 2892 10.22091/jls.2024.10571.1594 FA غلامرضا مستعلی پارسا دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران. 0000-0003-4402-6889 Journal Article 2024 03 30 Since the beginning of its origin, language has been a carrier of certainty and possibility, and Halliday’s role-oriented theory is a vehicle for evaluating this matter. In this research, we examine and evaluate the place of certainty or probability in the text by relying on Halliday’s role-oriented theory and using the method of qualitative analysis, through the form of verbs in the use of verbs and this question will be answered that according to Halliday’s role-oriented theory, in Laleh Sirab's and Haraj Eshgh's poems by Shahryar, which of the aspects of verbs in Persian language have more frequency than others, and what does this indicate in relation to the two-way relationship between word and meaning? Halliday's role-oriented theory allows us to determine and examine the degree of certainty or probability in the text according to the choice of words that the poet has used to convey the meaning. Quantitative and qualitative evidences obtained from the analysis of the aspect in the two mentioned sonnets based on Halliday’s role-oriented theory show that in the category of the verb, Informative form with the highest frequency and high degree of certainty is the strong position and authority of the poet in expressing the reality of his romantic situations. The resulting lava shows symptoms of the lover and objections to him. After the informative case, imperative and imperative cases exist with low frequency. زبان از ابتدای پیدایش خود حامل قطعیت و احتمال بوده و نظریۀ نقش‌گرای هلیدی محملی برای ارزیابی این امر است. در این پژوهش، غزل‌های لالۀ سیراب و حراج عشق از شهریار با تکیه بر نظریۀ نقش‌گرای هلیدی و با استفاده از روش تحلیل کیفی، جایگاه قطعیت یا احتمال در متن را به‌میانجی وجهیت در کاربرد افعال مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهیم و به این پرسش پاسخ داده خواهد شد که بر اساس نظریۀ نقش‌گرای هلیدی در غزل‌های لالۀ سیراب و حراج عشق از شهریار، مشخصاً کدام‌یک از وجوه افعال در زبان فارسی بیشتر از وجوه دیگر بسامد دارند و این امر در نسبت با رابطۀ دوسویۀ لفظ و معنا حاکی از چیست؟ نظریۀ نقش‌گرای هلیدی این امکان را به ما می‌دهد که میزان قطعیت یا احتمال در متن را با توجه به انتخاب الفاظی که شاعر در پی انتقال معنا از آن‌ها استفاده کرده، مشخص و بررسی نماییم. قراین کمی و کیفی به ‌دست‌آمده از تحلیل وجهیت در دو غزل مذکور با تکیه بر نظریۀ نقش‌گرای هلیدی نشان می‌دهد که در مقولۀ فعل، وجه اخباری با بیشترین بسامد و میزان بالای قطعیت، موضع قوی و اقتدار شاعر را در بیان واقعیت حالات عاشقانه خود و سوز و گداز حاصل از آن و اعراض از معشوق و اعتراض به او نمایان می‌سازد. بعد از وجه اخباری، وجه امری و التزامی البته با بسامد کم وجود دارند. https://jls.qom.ac.ir/article_2892_94708fe1a58c928a582c52f19f555d95.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Review and Analysis of the Grammar-syntactic Foundations of the Treatise Mafatih al-Dariyya fi Ithbat al-Qawanin al-Dariyya تحلیل انتقادی مبانی دستوری- صرفی رساله مفاتیح الدریه فی اثبات القوانین الدریه 17 36 2887 10.22091/jls.2024.10280.1573 FA ابوالفضل مرادی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0002-0511-2189 Journal Article 2024 01 11 This article aims to provide a clear picture of this treatise and its theoretical approaches in the field of Persian grammar and syntax. Due to the fact that Mafatih al-Dariyyah is considered one of the earliest grammar books, knowing it is very useful for understanding the grammatical background of the Persian language and for providing a complete picture of the evolution of the historical grammar. This research was done by descriptive-analytical method based on library sources and including manuscripts by examining, describing and analyzing. Also the grammatical pattern of this work has been introduced in this research. As a result of this research, it becomes clear that the treatise of Mafatih al-Dariyyah was largely influenced by Arabic grammar and did not go beyond the mere category of derivation of words in Persian. The author of this treatise, while explaining the rules in each of the grammatical subjects, has taken examples that are suitable for the subject; However, the sentence unit and its role in the Persian structure and syntax have not been paid attention to. Considering conjugation, words are considered to be nouns, verbs, and letters. As far as past tense verbs are considered, three types are deemed enough.Also in present tense obligatory participle and concrete continuous participle have not been taken into consideration. Imitating the Arabic tense for the Persian imperative, the absent imperative type is taken into account, and there is no mention of the future verb type with the auxiliary verb of wanting. این نوشتار بر آن است تا با بررسی و تحلیل رسالۀ دستوری مفاتیح الدریه از مصطفی سیواسی (م ۱۲۴۰ ق) تصویری روشن از این رساله و رویکردهای نظری آن در زمینه صرف و نحو فارسی ارائه نماید. با توجه به این‌که مفاتیح الدریه از نخستین دستورهای متقدم به حساب می‌آید، شناخت آن برای دریافت پییشینۀ دستوری زبان فارسی و ارائه تصویری کامل‌تر از سیر تحول دستور تاریخی، بسیار سودمند است. این تحقیق به روش توصیفی- تحلیلی بر اساس منابع کتابخانه‌ای و از جمله نسخه‌های خطی، با بررسی و توصیف و تحلیل به سامان رسیده و الگوی دستوری این اثر در این پژوهش معرفی گردیده است. در نتیجۀ این تحقیق، آشکار می‌گردد که رسالۀ مفاتیح الدریه تا حدود زیادی تحت تأثیر قواعد عربی بوده و از مقوله صرف و اشتقاق‌ کلمات در فارسی فراتر نرفته است. نویسندۀ این رساله، ضمن بیان قواعد در هر یک از موضوعات صرفی به مثال‌هایی درخور موضوع مبادرت ورزیده است اما به واحد جمله و نقش آن در ساختار صرف و نحو فارسی توجهی نشده و در مبحث صرف نیز انواع کلمه بر سه نوع «اسم» و «فعل» و «حرف» انگاشته شده و در مبحث انواع فعل ماضی به سه مورد از انواع بسنده شده و در انواع مضارع نیز نوع مضارع التزامی و مضارع مستمر ملموس مورد توجه قرار نگرفته است. در ادامه به تقلید از صرف عربی برای امر فارسی، نوع امر غایب در نظر گرفته شده و به نوع فعل مستقبل با فعل کمکی خواستن هیچ اشاره‌ای نشده است. https://jls.qom.ac.ir/article_2887_331a9825e0aee0011966aa0b1d835bbd.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Analysis and Investigation of Mediating Consonants in Persian language with a linguistic and Historical Approach تحلیل و بررسی صامت‌های میانجی در زبان فارسی با رویکرد زبان‌شناختی و تاریخی 37 52 2886 10.22091/jls.2024.10260.1571 FA رقیه همتی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. 0000-0003-0055-3249 Journal Article 2023 12 30 Language, as the most important social institution, is a very complex and extensive system that follows certain designs and patterns in order to be able to create communication by combining phonemes and creating larger language units in the axis of chain or association. It makes it possible among the speakers. One of the most important patterns governing the combination of phonemes is the presence of mediating phonemes when combining morphemes with each other. Considering the fact that when morphemes are combined, certain intermediate phonemes appear in different positions, the question is raised, what is the reason for the presence of intermediates in this position? And why are different consonant phonemes used as mediators in different places? And what is the origin of the diversity of mediating phonemes? The present essay seeks to investigate this category in a descriptive and analytical method with a linguistic and historical approach. The obtained results show that there are ten intermediate phonemes in the Persian language, some of which are considered dead and uncommon, some of them were common during the growth and development of the Persian language, and some of them are rooted in colloquial language: the reason for the presence of mediators should be found in the rule of vowel conjugation and the diversity of the use of mediator consonants in the process of lateral erosion in the past, and the need to revive the deleted phoneme due to vowel conjugation. زبان به عنوان مهمترین نهاد اجتماعی، نظام بسیار پیچیده و گسترده‌ای است که از طرح‌ها و الگوهای خاصی پیروی می‌کند تا در محور زنجیری یا همنشینی، با ترکیب واج‌ها و خلق واحدهای زبانی بزرگتر، بتواند ایجاد ارتباط را در بین گویشوران ممکن سازد. یکی از مهمترین الگوهای حاکم بر همنشینی واج‌ها، حضور واج‌های میانجی، هنگام ترکیبِ ‌تکواژها با یکدیگر است. نظر به این که موقع ترکیبِ تکواژها، در جایگاه‌های مختلف، واج‌های میانجی خاصی ظاهر می‌شود، این پرسش پیش می‌آید که علت حضور میانجی‌ها در این موضع چیست؟ چرا در جایگاه‌های مختلف، از واج‌های صامت مختلف و متفاوتی به عنوان میانجی استفاده می‌شود؟ و خاستگاه تنوع حضور واجی‌های میانجی چیست؟ جستار حاضر در پی آن است که به شیوۀ توصیفی و تحلیلی با رویکرد زبان‌شناختی و تاریخی این مقوله را مورد کندوکاو قرار دهد. نتایج به دست آمده، نشان می‌دهد که در زبان فارسی ده واج میانجی وجود دارد که برخی از آنها، میانجی مرده و نارایج محسوب می‌شوند، برخی از دورۀ رشد و تکوین زبان فارسی رایج و متداول بوده است و برخی نیز، ریشه در زبان محاوره دارند، و علت حضور میانجی‌ها را باید در قاعدۀ التقای مصوت‌ها و تنوع کاربرد صامت‌های میانجی را هم در فرایند فرسایش کناری در زمان‌های گذشته، و نیاز به احیایِ واج حذف شده به خاطر التقای مصوت‌ها جستجو کرد. https://jls.qom.ac.ir/article_2886_593a1788c7e13171dea2734e634078fc.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Ibn Arabi and Metaphor; Ibn Arabi's Methodology in Explaining the Microcosm with an Emphasis on Jurjani's Theory of Metaphor ابن عربی و استعاره؛ بررسی روش‌شناسی ابن عربی در تبیین عالمِ صغیر با تأکید بر نظریۀ استعارۀ جرجانی 53 72 2889 10.22091/jls.2024.10460.1588 FA مسعود اسکندری دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عرفانی دانشگاه مازندران، مازندران، ایران 0009-0002-2423-2677 سیاوش حق جو دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران، مازندران، ایران. 0000-0002-2567-0751 فرزاد بالو دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران، مازندران، ایران 0000-0002-0195-0847 علی اکبر باقری خلیلی استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران، مازندران، ایران. 0000-0002-9424-6401 Journal Article 2024 02 26 One of the most important issues in the field of Islamic mysticism and Sufism is Microcosm and the Macrocosm. It is discussed in Ibn Arabi's mysticism and plays a vital role in his mysticism and his followers. Since his writings are based on a special type of linguistics that may not have been used in the expression of any of the mystics, the description and explanation of the researcher of his mysticism should also consider the issues related to language and its belongings as a prior assumption. Examining Ibn-Arabi's Al-Tadbirat Elahiya shows that he uses metaphor to explain how the Macrocosm and Microcosm are matched. At the beginning of the book, Ibn Arabi presented a definition of metaphor that is exactly in accordance with the definition in the Islamic rhetoric, that is, in Sheikh Abdul Qahir Jarjani’s. The vital element in this similar definition of metaphor should be sought in "point of resemblance" which implies the formation and permanence of metaphor. After comparing Ibn Arabi's and Jurjani's definitions of metaphor and examining some examples of metaphors from the Microcosm and the Macrocosm, the conclusion was reached that two authors agreed both on presenting the definition of metaphor, and on the most important characteristic in the vehicle in the formation of the metaphor. Furthermore, Ibn Arabi applied this theory practically andontologicalyl, and obtained favorable results from it. یکی از موضوعات مهم در حوزة عرفان و تصوف اسلامی، مسألة عالم صغیر و عالم کبیر است. این موضوع یکی از مهم‌ترین حوزه‌های مورد بحث در عرفان ابن‌عربی را تشکیل می‌دهد و نقشی حیاتی در عرفان او و پیروانش دارد. از آنجایی که نوشته‌های شیخ اکبر مبتنی بر نوع ویژه‌ای از زبان‌شناسی است که شاید در بیان هیچ‌کدام از عرفا به کار گرفته نشده ‌باشد، توصیف و تبیین‌ پژوهشگر عرفانِ او نیز باید مسایل مربوط به زبان و متعلقات آن را به‌عنوان یک فرض پیشینی در نظر داشته‌ باشد. بررسی کتاب التدبیرات الهیه ابن‌عربی نشان می‌دهد که او در تبیینِ چگونگیِ تطبیقِ جهان کبیر و صغیر بر یکدیگر، از استعاره کمک می‌گیرد. ابن عربی در ابتدای کتاب، تعریفی از استعاره ارائه کرده که دقیقاً مطابق با تعریف نظریه‌پرداز استعاره در بلاغت اسلامی،‌ یعنی شیخ عبدالقاهر جرجانی است. عنصر حیاتی در این تعریفِ همانند از استعاره را باید در «جامع» جستجو کرد که متضمن شکل‌گیری و ماندگاری استعاره است. پس از مقایسه تعریف ابن عربی و جرجانی از استعاره و بررسی نمونه‌هایی از تطبیقات عالم کبیر و صغیر این نتیجه به دست آمده است که شیخین نه تنها در تعریف استعاره و تأکید بر مسألة أخصِّ صفاتِ مشبه‌به در شکل‌گیری استعاره اتفاق نظر دارند، بلکه ابن عربی این نظریه را در بعد عملی و در ساحتی هستی‌شناختی نیز به کار گرفته و از آن نتایج مطلوبی به دست آورده است. https://jls.qom.ac.ir/article_2889_d43e2a04081897bd64aaa9155ac0c9e8.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Conjunction and Disjunction in Garshaspnameh and the Story of Bijan and Manijeh of Shahnameh وصل و فصل در منظومۀ گرشاسپنامه و داستان بیژن و منیژۀ شاهنامه 73 93 2885 10.22091/jls.2024.10116.1562 FA یحیی طالبیان استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000000273535618 حمید امینی اسالمی دانش آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علّامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0001-6247-7830 Journal Article 2023 11 21 "Conjunction and disjunction" is considered one of the most sensitive subjects of the science of semantics, which is important in understanding the syntactic and rhetorical details of literary works, and has always had a special place among traditional and modern rhetoricians. The story of Bijan and Manijeh from Ferdowsi's Shahnameh and Asadi Tusi's Garshaspnameh can be considered the most important epic works in Persian literature which will provide researchers with many capacities in the comparative analysis of syntactic rhetoric in reflecting the grammatical and rhetorical features of the two works. In this research, in order to understand the intentions and rhetorical meanings hidden in two works, the type of construction of semantic units at different levels such as clause, sentence, verse and even verses with related and interdependent meaning (enjambment) and the combination of each of these levels have been investigated. In this regard, we have studied the coherence of the text through the continuity or discontinuity of the rhetorical meanings in each of the mentioned levels, and by specifying the distribution of conjunctions and knowing their types, we have examined and compared their rhetorical functions in two works. The results of the research indicate that Ferdowsi and Asadi Tusi, by creating a kind of temporal and spatial connection and cause-and-effect link between the sentences and by benefiting from all kinds of subordinating and dependent connections (conjunctions) in conjunctions as well as observing the temporal and logical order between the sentences in the disjunctions, have created a strong and logical link in the text and a special semantic coherence in the chain of narration of events. مبحث «وصل و فصل» از حساس‌ترین مباحث علم معانی به‌شمار می‌رود که در شناخت دقائق نحوی و بلاغیِ آثار ادبی نقشِ بسزایی دارد و همواره میان بلاغیون سنّتی و مدرن، جایگاه خاصی داشته است. داستان بیژن و منیژۀ شاهنامه و منظومۀ گرشاسپنامه را می‌توان از برجسته‌ترین آثار حماسی-پهلوانی در ادبیات فارسی دانست که ظرفیت‌های بسیاری را در بررسی تطبیقی بلاغتِ نحوی برای پژوهشگران در انعکاس ویژگی‌های دستوری و بلاغیِ دو اثر فراهم خواهند کرد. در این پژوهش، به‌منظور دریافت مقاصد و معانیِ بلاغیِ نهفته در دو اثر، نوع ساخت واحدهای معنایی در سطوح مختلف از قبیل: جمله‌واره، جمله، بیت و حتی ابیات با معنای مرتبط و وابسته به هم (موقوف‌المعانی) و ترکیب هر یک از این سطوح، مورد بررسی قرار گرفته است. در این راستا، با روش توصیفی-تحلیلی به مطالعۀ انسجام متن از مسیر پیوستگی یا گسستگیِ معانیِ بلاغی در هر یک از سطوح مذکور پرداخته و با مشخص نمودن پراکندگی حروف ربط و شناخت انواع آن، کارکرد بلاغی آن‌ها را در دو اثر، مورد بررسی و قیاس قرار داده‌ایم. نتایج پژوهش حاکی از آن است که فردوسی و اسدی‌توسی، با ایجاد نوعی ارتباط زمانی و مکانی و پیوند علّی و معلولی میان جملات و با بهره‌مندی از انواع حروف ربط همپایه‌ساز و وابسته‌ساز در وصل‌ها و نیز رعایت موازیِ ترتیب زمانی و منطقی میان جملات در فصل‌ها، پیوندی مستحکم و منطقی در متن و انسجام معناییِ ویژه در سلسله روایت رویدادها ایجاد کرده‌اند. https://jls.qom.ac.ir/article_2885_b21bd3d6556d8d229898fcb243ddb34b.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Metaphor and Metonymy in the Process of Desire in the Novel Don't Worry based on Lacan's Theory نقش استعاره و مجاز در فرآیند میل‌ورزی در رمان «نگران نباش» بر مبنای آموزه‌های لکان 94 110 2890 10.22091/jls.2024.10511.1590 FA شیرزاد طایفی دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0002-2773-3074 توحید شالچیان ناظر دانش آموختة دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران 0000-0001-7115-753X Journal Article 2024 03 11 Jacques Lacan is one of the thinkers who uses metaphor and metonymy - which are specialized terms in the science of rhetoric and linguistics - to explain the psychoanalytic concept of desire. In his view, desire begins through the intervention of a paternal metaphor and may always establish itself in a virtual process. Based on the occurrence of disorder in the metaphorical and figurative process, Lacan explained what type of psychosis the patient suffered from and what caused him/her to suffer. In this research, using the qualitative analysis method and based on the metaphorical and metonymic process intended by Lacan, the subject's desire (Shadi) in Mahsa MohebAli’s novel "Don't Worry" has been explained. Also, based on the mentioned model and criterion, the main character’s psychosis and her falling out of the scope of subjectivity have been explained. The results of the research show that the process of desire in Shadi's character worked metaphorically and accordingly, She was an obsessional subject. Shadi wants to hasten the satisfaction of his desire in order to achieve the phallus as soon as possible. She suffers from contiguity disorder, which refers to the impossibility of making metonymy. Shadi can not desire except when the signifiers related to the problem that caused her trauma are available to her. ژاک لکان از اندیشمندانی است که از استعاره و مجاز- که اصطلاحاتی تخصصی در دانش بلاغت و زبان‌شناسی به‌شمار می‌آیند- برای تبیین مفهوم روانکاوانۀ میل استفاده می‌کند. در نگاه وی، میل‌ورزی به‌میانجی مداخلۀ استعارۀ پدری شروع می‌شود و ممکن است در فرآیندی مجازی همواره خود را تثبیت نماید. بر اساس بروز اختلال در فرآیند استعاری و مجازی، لکان تبیین نمود که بیمار به کدام گونه از روان‌پریشی دچار شده و سبب رنج بردن او چه چیزی است. در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل کیفی و بر اساس فرآیند استعاری و مجازی مورد نظر لکان، چگونگی میل‌ورزی سوژه (شادی) در داستان «نگران نباش» مهسا محب‌علی تبیین شده است. همچنین بر اساس الگو و معیار ذکر شده، چگونگی روان‌پریشی و بیرون افتادن از محدودۀ سوژه‌بودگی در شخصیت اصلی داستان (شادی) تشریح گردیده است. دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد فرآیند میل در شخصیت شادی به‌صورت استعاری عمل می‌کرده و بر این اساس، او سوژه‌ای وسواسی بوده است. شادی برای اینکه بتواند هرچه زودتر فالوس را احراز نماید، می‌خواهد ارضای میل خود را به ‌تعجیل بیندازد. او از اختلال مجاورت- که ناظر بر عدم امکان ساخت مجاز است- رنج می‌برد. شادی نمی‌تواند میل‌ورزی کند؛ مگر زمانی‌که دال‌های مربوط به مسأله‌ای که در وی ایجاد تروما کرده، در اختیارش قرار بگیرد. https://jls.qom.ac.ir/article_2890_2e8f0eef69aff738c402a6d703a9ed56.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 The coherence of Mura'at al-Nazir in Hosseini's elegies (a comparative study of Seyyed Bahrul Uloom and Mir'aza's poems) مطالعه تطبیقی انسجام بخشی آرایه مراعات نظیر در مراثی حسینی اشعار سید بحرالعلوم و میرعزا 111 127 2884 10.22091/jls.2024.9787.1540 FA رسول دهقان ضاد دانشیار گروه زبان و ادبیّات عربی دانشگاه قم، قم، ایران. 0009-0009-9486-8292 مرضیه ولی زاده دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات عربی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران. 0009-0007-7436-8210 سلمان نیکبخت دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0006-2494-4817 Journal Article 2023 08 20 Elegy about Imam Hussain (AS) and Ashura poems are very important in Arabic and Persian literature to some extent that the poets have addressed its various aspects and the mourners have dedicated the most impressive part of their poems to it. Focusing on the principle of coherence as the most important criterion of text formation, the present article tries to examine the coherence between the elements of the text by Mura'at al- Nazir. Seyyed Bahrul Uloom and Mir'aza have used this literary array a lot so that its abundant and appropriate use has made their poems coherent. This article, with a descriptive-analytical method, examines the coherence resulting from Mura'at al- Nazir in the poems of these two poets in a comparative way. In this way, firstly, the theoretical topics, the definition of coherence and compliance are presented based on library resources. This thesis continues to discuss Mura'at al-Nazir in Hosseini's elegies (a comparative study of Seyyed Bahrul Uloom and Mir 'aza's poems and at the end, it examines and analyzes the coherence of Mura'at al- Nazir by relying on the examples extracted from the poems. One of the achievements of the research is that both poets use Mura'at al-Naz through combination with other figures of speech such as: simile, antonym, metaphor, and allusion for more harmony and proportion according to different themes. Both poets have a coherent text, but Mir'aza's poems, considering that the audience of his poems is common people, therefore his poems have a sadder emotion and also, his poems seem simpler and smoother. رثای امام حسین(ع) و اشعار عاشورایی در ادبیات عربی و فارسی، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است؛ تاآنجاکه شاعران به زوایای مختلف آن پرداخته‌اند و تعزیه سرایان نیز چشمگیرترین بخش از اشعار خود را به آن اختصاص داده‌اند. مقالة حاضر با تمرکز بر اصل انسجام که مهم‌ترین معیار شکل‌گیری متن است و به روابط موجود در متن اشاره می‌کند، سعی در بررسی تناسب میان عناصر متن از طریق مراعات نظیر دارد. سید بحرالعلوم و میرعزا از این آرایة ادبی که باعث تناسب میان اجزای متن، تداعی معانی، مضمون‌پردازی ادبی و در نهایت انسجام متن می‌شود، بسیار بهره برده‌اند. این مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، کارکرد صنعت مراعات نظیر و انسجام حاصل از آن‌ را، در اشعار این دو سراینده به صورت تطبیقی مورد بررسی قرار می‌دهد. از دستاوردهای پژوهش این است که هر دو شاعر با توجه به مضامین گوناگون (ستایش امام حسین(ع)، ماتم اهل حرم، اندوه قدسیان، عظمت روز عاشورا و...)، مراعات نظیر را از طریق تلفیق با آرایه‌های ادبی دیگر مانند: تشبیه، تضاد، استعاره، کنایه و تلمیح در جهت ایجاد هماهنگی و تناسب معنایی، به کار می‌گیرند. هر دو شاعر، متنی منسجم دارند اما اشعار میرعزا با توجه به اینکه مخاطب اشعارش از نوع عوام است، عاطفة حزن درآن نمود بیشتری دارد و ابیات نیز ساده‌تر و روان‌تر از ترکیب‌بند بحرالعلوم است. https://jls.qom.ac.ir/article_2884_26d04e29cb1c429991b47eb221e13b10.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Analyzing similes in the works of Houshang Moradi Kermani تحلیل تشبیه در آثار هوشنگ مرادی کرمانی 128 148 2897 10.22091/jls.2024.10607.1596 FA فاطمه اشرف گنجویی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد آموزش زبان فارسی دانشگاه فرهنگیان و دبیر آموزش و پرورش، کرمان، ایران. 0009-0001-0196-7673 زهره احمدی پور اناری استادیار گروه آموزش زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0000-0001-6763-1569 زهرا ایرانمنش استادیار گروه آموزش زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. 0000-0003-3103-8346 Journal Article 2024 04 12 Simile represents the intellectual and mental essence of poets and writers, enabling access to their works' hidden layers of imagination and familiarizing the reader with their personal beliefs, life experiences, and perspectives on society. Similes are often influenced by the central interests and perspectives of the poet or writer, reflecting the prevailing thoughts and dominant culture of society. Similes are shaped by the personal and individual worlds of the poet or writer, as well as by the culture and beliefs of the community, thereby being influenced by these factors, whether consciously or unconsciously. Among the forms of imagination, simile has always been of particular interest to poets and writers. Houshang Moradi Kermani has also paid significant attention to similes. A simile is the most important and commonly used imaginative form in Moradi Kermani stories. In this descriptive-analytical research, simile, the elements of simile, the objectives of simile, and the role of simile in the stories of Houshang Moradi Kermani were examined. The research findings indicate that simile is used to enhance the narrative elements, such as atmosphere, characterization, tone, dialogue, and internalization of the theme. Similes are harmonious with the language and tone of the narrator and the story’s characters, with the similes used in the atmosphere of the story being more imaginative. The objectives of simile are primarily to express Situation of tenor, exaggeration, belittlement, and Imagination. تشبیه بیانگر عصارۀ فکری و ذهنی شاعر و نویسنده است که دستیابی به لایه‌های پنهان خیال را در آثار شاعران و نویسندگان ممکن می‌سازد و خواننده را با عقاید و باورهای شخصی، تجارب زندگی و نوع نگاه آن‌ها به جامعه آشنا می‌سازد. تشبیهات غالباً تحت ‌تأثیر علایق و نگرش‌های محوری شاعر و نویسنده پدید می‌آیند و در پس آن، می‌توان به افکار غالب و حاکم برجامعه پی‌برد؛ زیرا تشبیهات هم متأثر از عوالم شخصی و فردی شاعر و نویسنده هستند و هم تحت ‌تأثیر فرهنگ و عقاید جامعه شکل می‌گیرند؛ ازاین‌رو تشبیهات خواسته یا ناخواسته از این امور تأثیر می‌پذیرند. در میان صور خیال، تشبیه، همواره مورد توجه خاص شاعران و نویسندگان بوده ‌است. هوشنگ مرادی کرمانی نیز به تشبیه توجه بسیار داشته‌ است؛ به حدی‌که تشبیه مهم‌ترین و پرکاربردترین صورت خیالی در داستان‌های مرادی کرمانی است. در این پژوهش که به‌شیوه توصیفی_تحلیلی انجام شده ‌است، با مطالعه و بررسی تمام آثار مرادی کرمانی، تشبیهات استخراج شد و ارکان تشبیه، اهداف تشبیه و نقش تشبیه در داستان‌پردازی هوشنگ مرادی کرمانی بررسی شد. نتیجه تحقیق نشان داد که تشبیه در آثار این نویسنده کرمانی، در تقویت عناصر داستان از جمله برای فضاسازی، شخصیت‌پردازی، لحن، گفت‌و‌گو و تقویت درون‌مایه داستان به‌کار گرفته ‌شده ‌است؛ به‌طوری‌که تشبیهات با زبان، لحن، شخصیت‌پردازی و درون‌مایۀ داستان هماهنگ است و تشبیهاتی که در بخش فضاسازی داستان به کار رفته، خیال‌انگیزی بیشتری به داستان بخشیده ‌است. اهداف تشبیه بیشتر بیان حال مشبّه، اغراق، تحقیر و خیال‌انگیزی است. https://jls.qom.ac.ir/article_2897_3037b874f9cc584f99e27727317c1779.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Analysis of Rozbahan Baghli's Linguistic Creativity in "Sharhe Shahtiyat" Based on Jacobsen's Communication Model تحلیل خلاقیت‌های زبانی روزبهان بقلی در «شرح شطحیات» با تکیه بر الگوی ارتباطی یاکوبسن 149 164 2891 10.22091/jls.2024.10527.1591 FA محبوبه مباشری دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران 0000-0002-7071-037X فائزه واعظ زاده دانشجوی دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه الزهرا، تهران، ایران 0000-0001-6573-0360 Journal Article 2024 03 14 With the aim of identifying the linguistic features and expressive creativity of Rozbahan Baghli Shirazi, the present research has analyzed the "Sharhe Shathiyat" based on Roman Jacobsen’s (1982-1896)"Communication Pattern". The results of the analysis show that in the process of communication between himself and his audience, Roozbahan has used the capacities of language in its six roles, including: referential, emotional, persuasive, empathetic, meta-linguistic and literary (poetic). In the meantime, due to the fact that the author's goal was to decipher the shenanigans of famous mystics, the "referential role" and news reports have been used the most frequently. Roozbahan has also created empathy with the audience by widely using Quranic verses and hadiths in terms of intellectual and ideological sharing. Although this feature is in the conceptual field of the "role of empathy" of Jacobsen's model, it is different from this model and is considered among Rozbahan's linguistic creativities. The "persuasive role" of Sharhe Shathiyat is manifested in the form of addressing all the phenomena of existence, and the "paralinguistic role" in Sharhe Shathiyat is used to describe more than 200 scientific terms of Sufism. Payam's "literary/poetic role" is very frequent in this work, and due to Roozbahan's pure personal and intuitive experiences and his creative interpretations, the metaphorical mentality has dominated the Sharhe Shathiyat. However, among the types of roles, "emotional role" is more prominent because it is the present language of the speaker and his special feeling about what he said, in such a way that it dominates all propositions and even referential propositions. تحقیق حاضر با هدف شناسایی ویژگی‌های زبانی و نیز خلاقیت‌های بیانی روزبهان بقلی شیرازی، به تحلیل «شرح شطحیات» با تکیه بر «الگوی ارتباطی» رومن یاکوبسن (1982-1896) پرداخته است. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که روزبهان در فرایند ارتباط میان خود و انواع مخاطبان خویش، از ظرفیت‌های زبان در نقش‌های شش‌گانه آن، شامل: ارجاعی، عاطفی، ترغیبی، همدلی، فرازبانی و ادبی (شعری) بهره گرفته است. در این میان، به دلیل این که هدف نویسنده رمزگشایی از شطحیات عارفان نامدار بوده، «نقش ارجاعی» و گزاره‌های خبری بیشترین فراوانی کاربرد را به خود اختصاص داده است. روزبهان همچنین با بهره‌گیری گسترده از آیات قرآن و احادیث از جهت اشتراک فکری و عقیدتی، با مخاطب همدلی ایجاد کرده است. این ویژگی اگرچه در حوزه مفهومی «نقش همدلی» الگوی یاکوبسن قرار دارد، اما متفاوت از این الگو و در زمره خلاقیت‌های زبانی روزبهان محسوب است. «نقش ترغیبی» شرح شطحیات به شکل خطاب قرار دادن تمام پدیده‌های هستی نمود یافته و «نقش فرازبانی» در شرح شطحیات برای شرح بیش از 200 اصطلاح علمی تصوف به کار رفته است. «نقش ادبی/ شعری» پیام در این اثر بسیار پربسامد است و به دلیل برخورداری روزبهان از تجربیات ناب شخصی و شهودی و تعبیرهای خلاقانه وی، ذهنیت استعاره گرا بر شرح شطحیات حاکم شده است. با این حال، از میان انواع نقش‌ها «نقش عاطفی» به دلیل این که زبان حال گوینده و احساس خاص او درباره گفته‌هایش است، نمود بارزتری یافته، به‌گونه‌ای که بر تمامی گزاره‌ها و حتی گزاره‌های ارجاعی تسلّط دارد. https://jls.qom.ac.ir/article_2891_7bca9843e0ab95d61fa4d77e847dc5c3.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Defamiliarization in the Construction and Use of Vocabulary in Khaghani’s Poetry بررسی آشنایی‌زدایی در ساخت و کاربرد واژگان در اشعار خاقانی 165 179 2888 10.22091/jls.2024.10458.1587 FA مجید سپهوند دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0009-0008-6352-5820 علی حیدری استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0000-0002-9341-8793 محمدرضا حسنی جلیلیان دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران. 0000-0001-9087-610x طاهره صادقی تحصیلی دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه لرستان، لرستان، ایران 0000-0003-0140-7155 Journal Article 2024 02 26 One of the prominent concepts in formalism is “defamiliarization”. In this method, the poet, relying on the principle of strangeness and freshness of language, employs techniques that ultimately alienate the text from the audience. Deviation from norms is one of the main and effective methods of this approach. Leech categorizes defamiliarization into eight types: phonetic, semantic, syntactic, lexical, stylistic, dialectal, orthographic, and archaic. In Persian poetry, Khaghani Shervani is a norm-breaking poet who, relying on his abundant wit and artistic creativity, has used features in his poems that distinguish his poetic style from other poets. A large part of the defamiliarization in his poems is related to the structure and use of vocabulary. This article is written to investigate the structure of vocabulary and the use of different types of defamiliarization in Khaghani's poetry. We have used the descriptive-analytical method and focused on his collection of poems. We have concluded that a large part of the prominence and complexity of Khaghani's poetry is due to the use of various types of defamiliarization in the field of vocabulary. Khaghani has constantly been able to present the freshest poetic images and add to the freshness of his language by creating new words and phrases, using unfamiliar words from the Turkish language and other languages, words related to different religions and sciences, colloquial expressions, and using non-standard forms of words. یکی از مباحث مطرح در فرمالیسم، آشنایی‌زدایی است. در این روش، شاعر با تکیه بر اصل غرابت و تازگی زبان، شگردها و فنونی را به‌کار می‌برد که در نهایت موجب بیگانه ‌شدن متن در چشم مخاطبان می‌گردد. هنجارگریزی از روش‌های اصلی و مؤثر این شیوه است. لیچ انواع آشنایی‌زدایی را به هشت دستۀ آوایی، معنایی، نحوی، واژگانی، سبکی، گویشی، نوشتاری و باستانی تقسیم کرده است. در شعر فارسی، خاقانی شروانی از شاعران هنجارگریزی است که با تکیه بر ذوق سرشار و خلاقیت هنری در اشعار خود ویژگی‌هایی را به‌کار برده که سبک شعر‌ی‌اش را از دیگر شاعران متمایز ساخته است. بخش زیادی از آشنایی‌زدایی‌های موجود در اشعار او مربوط به ساخت و کاربرد واژگان است. این مقاله با هدف بررسی ساخت واژگان و کاربرد انواع آشنایی‌زدایی در واژگان شعر خاقانی تدوین شده است. با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با محوریت قراردادن دیوان اشعار او به بررسی این پژوهش پرداخته‌ایم و به این نتیجه رسیده‌ایم که بخش عظیمی از برجستگی‌ها و دشواری‌های شعر خاقانی، ناشی از کاربرد انواع آشنایی‌زدایی‌ در حیطۀ واژگان است. خاقانی پیوسته با آفرینش واژگان و ترکیبات جدید و نیز با استفاده از کلمات نامأنوس زبان ترکی و دیگر زبان‌ها، واژگان مربوط به ادیان و علوم مختلف، تعابیر عامیانه و نیز استفاده از اشکال غیر رایج واژگان توانسته است، تازه‌ترین تصاویر شعری را ارائه دهد و بر تازگی زبان خود بیفزاید. https://jls.qom.ac.ir/article_2888_a7ac5c11e616dec891a992c5416702ab.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 06 09 Narrative Strategies in the Critical Discourses of the novel "Jazirey-e sargardani" by Daneshvar based on the Level of Description (Linguistic and Rhetorical Analysis) of Norman Fairclough's Approach تحلیل شگردهای روایی در ‌گفتمان‌های انتقادی رمان «جزیره سرگردانی» دانشور بر اساس سطح توصیف (تحلیل زبان‌شناختی و بلاغی) رویکرد نورمِن فِرکلاف 180 199 2878 10.22091/jls.2024.10197.1564 FA پروین غلامحسینی دانش آموختة دکتری زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران 0000-0002-9433-7063 حمیدرضا قانونی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000000178616858 جهانگیر صفری استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران 0000000243443907 Journal Article 2023 12 15 Critical discourse analysis is an approach that examines language as a form of social function and emphasizes on the reproduction of social and political power through text and dialogue. Discourse analysis or speech analysis refers to studies that analyze written, spoken or sign language. Fiction is considered the most serious format in terms of mixing with human, cultural and social dimensions. Therefore, it can be claimed that the capacity of the story in terms of proportionality with the discourse analysis is to the extent that the stories can be considered as the container of the discourse of the author’s time and the mirror of his society. One of the important components in critical discourse is Norman Fairclough's model. Using his components, one can find features in the text that are ignored by normal reading. Due to its unique nature and close links with society and social and political events, the novel "Jazirey-e sargardani" has a lot of significance with the method of discourse analysis and the discovery of its special stylistic elements; By pondering and re-reading it, one can understand the important events and the political currents of Iran and the biggest issues in the minds of the novel's characters. In this research, the interaction and intertextual communication of the discourses of the novel "Jazirey-e sargardani" by Daneshvar, with political-social issues, effective linguistic and paralinguistic features and logical relationships between words are investigated. According to the investigation, these results were obtained: that all the rhetorical and grammatical techniques, including the types of semantic layers, metaphors and their dynamic use, the choice of vocabulary appropriate to the characters, the process of modeling and metaphorical explanation, the selection of the third person point of view, the use of adverbs as (one of the most important linguistic profiles that show the extent and intensity of worldview) and... all serve the author's purpose i.e. to express the historical realities, the contemporary cultural, intellectual and social conditions of Iran and the spiritual and psychological concerns of his personal life. تحلیل‌گفتمان‌انتقادی رویکردی است که زبان را به عنوان شکلی از کارکرد اجتماعی بررسی می‌کند و بر نحوة بازتولید قدرت اجتماعی و سیاسی به وسیلة متن و گفتگو تأکید می‌کند. تحلیل‌گفتمان یا تحلیل کلام به مطالعاتی اطلاق می‌شود که زبان نوشتاری، گفتاری یا نشانه‌ای را مورد تحلیل قرار می‌دهند. ژانر «داستان» جدّی‌ترین قالب از نظر درآمیختگی با ابعاد انسانی، فرهنگی و اجتماعی به شمار می‌آید. بنابراین می‌توان ادعا کرد که ظرفیّت داستان از حیث تناسب با تحلیل‌گفتمان، تا حدّی است که بتوان داستان‌ها را ظرفِ گفتمانروزگارِ نویسنده و آیینة جامعه او دانست؛ یکی از مؤلفه‌های مهم در گفتمان انتقادی، الگوی نورمن فرکلاف است که با بهره‌گرفتن از مؤلفه‌های او می‌توان ویژگی‌هایی را در متن یافت که با قرائت عادی نادیده گرفته می‌شوند. رمان «جزیره سرگردانی» به دلیل ماهیّت منحصر به فرد و پیوندهای نزدیک با جامعه و وقایع اجتماعی و سیاسی با روش تحلیل‌گفتمانی و کشف عناصر سبکی ویژه آن سنخیّت زیادی دارد؛ که می‌توان با تأمّل و بازخوانی آن‌، به حوادث مهّم و جریان‌ساز سیاسی ایران و بزرگ‌ترین مسائل در ذهن شخصیّت‌های رمان پی برد. در این پژوهش نحوة تعامل و ارتباط بینامتنی گفتمان‌های رمان «جزیره سرگردانی» اثر دانشور،با مسائل سیاسی- اجتماعی، مختصه‌های زبانی و فرازبانی مؤثر و روابط منطقی بین واژه‌ها، مورد بررسی قرار می‌گیرد. با توجه با بررسی‌های صورت گرفته شده، این نتایج حاصل شد که تمامی شگردهای بلاغی و دستوری از جمله انواع لایه‌های معنایی، استعارات و کاربرد پویا سازی آن‌ها، انتخاب واژگان متناسب با شخصیت‌ها، فرایند مدل‌سازی و تبیین استعاری، گزینش زاویه دید سوم شخص، کاربرد قیدها به عنوان (یکی از مهم‌ترین نمایه‌های زبان‌شناختی که مبیّن میزان و شدّت جهان‌بینی هستند) و... همگی در خدمت هدف نویسنده- بیان واقعیّت‌های تاریخی، اوضاع فرهنگی، فکری و اجتماعی معاصر ایران و دغدغه‌های روحی و روانی زندگی شخصی خود- هستند. https://jls.qom.ac.ir/article_2878_e787eb7d702a32aa60e759e61cd0904c.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 24 2024 07 10 Emphasis in Naserkhosrows verses شیوه های تأکید در قصاید ناصرخسرو 200 221 2938 10.22091/jls.2024.10673.1598 FA حسن حیدری استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0003-1139-1572 Journal Article 2024 04 27 Each poet may emphasize certain topics and concepts. Naser Khosrow Qobadiani is one of the first poets of Persian language who used his poetry to promote and explain his religious and political beliefs. Therefore, there is a special intensity in his expression, which he realised through the use of emphasis. Emphasis is a subject that has two grammatical and rhetorical aspects, and it is presented in two parts: general and specific. In this article, the methods of emphasis in Naser Khosrow's poetry have been extracted, categorized, described and analyzed by the induction method of both parts. The general emphasis in his poems includes repetition of the same word, synonyms, descriptions, inflections, connections, exaggerations, contrasts, and brevity. Also, special emphasis includes methods of emphasizing nouns, pronouns, adjectives, adverbs, verbs, and sentences. The main purpose of his emphasis is to explain and highlight the issues and concepts that are considered true in his opinion, and by using those methods, he wants to provide the basis for persuasion and acceptance of the audience. In terms of the frequency, emphasis through repetition, especially with puns and foregrounding, is more frequent and also more creative. In the special emphasis, the emphasis of the verb and sentence has a special place in his poetry. هر شاعری بر موضوعات و مفاهیم خاصی تأکید می کند . ناصرخسرو قبادیانی از نخستین شاعران زبان فارسی است که شعر را محمل تبلیغ و تبیین عقاید مذهبی و سیاسی خود کرده است. تأکید، موضوعی است که دو سویه دستوری و بلاغی دارد و در دو بخش تأکید عام و خاص مطرح می شود. در این مقاله با روش استقرا، هر دو بخش شیوه‌‌های تأکید در شعر ناصرخسرو استخراج، دسته‌‌بندی، توصیف و تحلیل شده است. تأکید عام در قصاید او شاملِ تکرارِ عین لفظ، ترادف، وصف عطف، وصل، مبالغه، تضاد و قصر است. همچنین تأکید خاص شامل شیوه‌‌های تأکید اسم، ضمیر، صفت، قید، فعل و جمله است. هدف عمده تأکیدهای او تبیین و برجسته کردن موضوع‌‌ها و مفهوم‌‌هایی است که در نظر او حقیقت شمرده می‌‌شود و با استفاده از آن شیوه‌‌ها می‌‌خواهد زمینه اقناع و پذیرش مخاطب را فراهم کند. به لحاظ بسامد تأکید از طریق تکرار، جناس و تصدیر در میان آرایه‌‌های بدیعی بیشتر دیده می‌‌شود. در تأکید خاص، تأکید فعل و جمله در شعر او جایگاه خاصی دارد. این بررسی گویای آن است که ناصرخسرو در بیشتر موارد چند شیوه تأکید را همزمان به کار می‌‌گیرد و این موضوع تسلط بی‌‌نظیر او را بر فنون شاعری، شیوه-های مناظره، وعظ و تبلیغ نشان می‌‌دهد. همنشینی شیوه‌‌ها بر شدت و حدت تأکیدهای او افزوده و باعث انسجام در سخن او شده است. ضمن آن که فکر او نیز منسجم و مشخص است و چند موضوع محوری را که در نظر او بیشتر اهمیت دارد، با شیوه‌‌های متنوع تکرار و تأکید می‌‌کند. https://jls.qom.ac.ir/article_2938_f1f28d119f9c67cfaeb58e3865aa6165.pdf