دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Specific Simile Pronouns, the Most Uncommon Personal Stylistic Feature of Bidel Dehlavi ضمایرِ خاصِ تشبیهی، نادرترین شاخصه سبک شخصی بیدل 1 20 2581 10.22091/jls.2023.9456.1504 FA عبدالله ولی پور دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0002-6299-4317 رقیه همتی استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0000-0003-0055-3249 Journal Article 2023 05 24 One of the factors behind the complicated and abstruse nature of Bidel Dehlavi's works is the avoidance of conventional linguistic and grammatical traditions as well as ambiguous anti-syntaxes and the use of alien and defamiliarized structures leading to the formation of a personal and unique style in the heart of macro styles. One of these personal stylistic features is the presence of “specific simile pronouns” as one of the most uncommon and ambiguous features of his style. In these types of compounds, the pronoun that is used as a possessive does not belong to the possessor but is the possessor itself. In this paper, the researchers have investigated specific simile pronouns through descriptive and analytical method. The results of the research indicated that Bidel Dehlavi used separate and attached first person and second person personal pronouns in his works, unprecedently and frequently, as tenor and for objectification. The aim of using such similes is to objectify Bidel's most fundamental mystical principle, that is, the helplessness and impotence of the human kind against the eternal lover. To do this, Bidel uses elements such as dust, bubbles, dew, drops, etc. In the meantime, the use of the first person attached pronouns (=م _َ_) and separate pronouns (= منman and maما =) have the highest frequency, and the second person attached pronouns (=_َ_ ت) and separate pronouns ( = توto) have a lower frequency than the first person pronouns. یکی از عوامل دیریابی و مغلق بودن آثار بیدل دهلوی گریز از سنّت‌های متعارف و رایج زبانی و دستوری و نحو ستیزی‌های ابهام‌آفرین و کاربست ساختارهای بیگانه و آشنایی‌زدایی‌شده است که منجر به شکل‌گیری سبک شخصی و منحصر به فرد در دل کلان‌سبک‌ها می-شود. یکی از این ویژگی های سبکی شخصی، حضور «ضمایرِ خاصِ تشبیهی» به عنوان یکی از نادرترین و ابهام‌آفرین شاخصه‌های سبکی وی است. در این نوع ترکیب‌ها، ضمیری که به عنوان مضاف‌الیه به کار می‌رود، دیگر متعلق به مضاف نیست، بلکه خود مضاف است. نویسندگان در این جستار، ضمایر خاص تشبیهی را در اشعار بیدل دهلوی به شیوۀ توصیفی و تحلیلی مورد مطالعه قرار داده‌اند. دستاوردهای پژوهش نشان می‌دهد که بیدل دهلوی در آثار خود به شکل بی‌سابقه و با بسامد بالا از ضمایر شخصی جدا و پیوستۀ اول شخص و دوم شخص، به عنوان مشبّه و برای عینیت‌بخشی استفاده می‌کند. هدف از کاربرد این گونه تشبیهات، عینیت بخشی به بنیادی-ترین اصل عرفانی بیدل، یعنی عجز و ناتوانی نوع بشری در مقابل معشوق ازلی است و بیدل برای این منظور از عناصری نظیر: غبار، حباب، شبنم، قطره و... استفاده می‌کند و در این میان به ترتیب کاربست ضمایر متصل اول شخص (= َم) و منفصل (من و ما) بیشترین بسامد و ضمایر متصل دوم شخص (= َت) و منفصل (تو) و (شما) بسامد کمتری نسبت به ضمایر اول شخص داشته‌اند. https://jls.qom.ac.ir/article_2581_b6c396d9a01771dacd88073b4e088216.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Opposition as a Basic Component in the Grammar of Proverbs Based on Persian and Chinese Proverbs تقابل به عنوان مولفۀ اساسی در دستور زبان ضرب‌المثل (با تأکید بر ضرب‌‌المثل‌‌های فارسی و چینی) 21 43 2582 10.22091/jls.2023.9521.1508 FA احمد رضایی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-8365-9630 Journal Article 2023 06 03 Proverbs is among the terms that researchers disagree on both defining and determining its examples, to the extent that some believe that it can never be defined. Due to these ambiguities, some have mixed it with other realms such as irony and allegorical metaphor. It seems that the researches in this field have not sought a systematic and well-founded framework for all kinds of parables. Researchers in linguistics and literature in the 20th century tried to extract general rules for both and present them under the title of "Grammar" considering the similarities of types and literary works, analyzing their structure, and defining different types in the form of a few simple forms. One of these forms is proverb the “grammar” of which can be obtained by analyzing its structure and extracting its components, and by putting them together. It seems that one of these basic components, which can be seen in different forms in proverbs, is opposition. In this research, while categorizing and criticizing the definitions of proverb, examining the types of oppositions in philosophy and semantics, about a thousand Persian and Chinese proverbs have been classified with a descriptive-analytical method. The result of the research shows that in every proverb we are dealing with some kind of opposition, but the frequency of opposition is different, so that types of connotational opposition and complementary opposition are the most frequent, and lexical opposition is placed in the next category, although we have proverbs that have several types of opposites. Also, in the current research, there was no example of the symmetrical opposition or gradable opposition. مَثَل از جمله اصطلاحاتی است که محققان هم در تعریف و هم در تعیین مصادیق آن اختلاف نظر دارند تا بدان‌‌جا که برخی معتقدند هیچ‌‌گاه نمی‌‌توان حدودی برای آن تعیین کرد؛ به دلیل همین ابهامات، عده‌‌ای آن را با قلمروهای دیگر از جمله کنایه و استعارۀ تمثیلیه درآمیخته‌‌اند. به‌‌نظرمی‌‌رسد پژوهش‌‌های این حوزه کمتر به دنبال چارچوبی نظام‌‌مند و مستدل برای انواع مثل بوده‌‌اند. پژوهشگران حوزۀ زبان‌‌شناسی و ادبیات در قرن بیستم کوشیدند با توجه به مشابهت‌‌های انواع و آثار ادبی، تحلیل ساختار آنها و تعریف انواع مختلف در قالب چند فرم بسیط، قواعد عام آنها را استخراج و با عنوان «دستور زبانِ» آن فرم ارائه کنند. یکی از این فرم‌‌ها، مَثل است که می‌‌توان با تحلیل ساختار و استخراج مؤلفه‌‌های آن، به قواعد عام این‌‌گونه دست یافت و با درکنارهم نهادن آنها «دستور زبان ضرب‌‌المثل» را تدوین کرد. به ‌‌نظر می‌‌رسد یکی از این مؤلفه‌‌های اساسی که به شکل‌‌های مختلف در انواع ضرب‌‌المثل دیده می‌‌شود، «تقابل» است. در این پژوهش ضمن دسته‌‌بندی و نقد تعاریف مَثَل، بررسی انواع تقابل در فلسفه و معناشناسی، حدود هزار مَثَل فارسی و چینی را با روش توصیفی-تحلیلی، بر اساس گونه‌‌های تقابل، به‌‌عنوان عنصری اصلی در این دستورِ زبان، طبقه‌‌بندی کرده‌‌ایم. حاصل پژوهش نشان می-دهد که در هر مَثَل با گونه‌‌ای تقابل سر وکار داریم، لکن فراوانی تقابل‌‌ها متفاوت است؛ بدین صورت که انواع تقابل ضمنی و تقابل مکمل بیشترین فراوانی را دارند و تقابل واژگانی در ردۀ بعدی قرار می‌‌گیرد؛ هرچند مثل‌‌هایی داریم که دارای چندین گونه تقابل هستند. همچنین در پژوهش حاضر نمونه‌‌ای از تقابل دو سویه یا مدرج دیده نشد. https://jls.qom.ac.ir/article_2582_cea3dd1181f3199a1ad2bf5c97933daa.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Auxiliary Verbs, the Inchoative Aspect in the Persian Language افعال معین تصویرساز آغازی در زبان فارسی 44 63 2583 10.22091/jls.2023.9615.1517 FA فاطمه خاله اقلی تبریزی دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آستارا‏، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا‏، ایران. 0000-0002-2641-6798 جهاندوست سبزعلیپور دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد رشت‏، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت‏، ایران. 0000-0003-3528-3904 بهرام خشنودی استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آستارا‏، دانشگاه آزاد اسلامی، آستارا‏، ایران 0009-0001-9379-7308 Journal Article 2023 06 24 The inchoative aspect is made with the help of auxiliary verbs, which, in addition to showing the beginning of the action, also indicates its necessity. The inchoative auxiliary verbs such as the verbs “to start, to begin, to stand, to take, etc.”, which are the inchoative aspect of the sentence, are not used in the Persian language today but played a prominent role in the past periods of the Persian language. In the scope of inchoative auxiliary verbs, we are faced with a group of verbs that reach the main verb in the sentence with the help of creating continuous images from the secondary verb origin to create an inchoative aspect, and with this movement scheme, they show the process of the beginning of an action or verb. In the present research, an attempt has been made to extract and introduce the auxiliary verbs that indicate the inchoative aspect in the Persian language. Therefore, this research, using a descriptive-analytical method, has investigated the inchoative auxiliary verbs in the historical period of the 4th to the 12th century of the Persian language among Persian prose books. The obtained results showed that the verbs “to take, to pick up, to rise, and to open” are considered to be among the verbs that create the inchoative aspect. In the meantime, the verbs “to rise” and “to pick up” still retain their original role as an inchoative auxiliary verb, but the rest of the verbs have undergone deauxiliation and lost their use. In addition, other verbs in today’s colloquial Persian have been added to this range, such as “to pull” and “to take” which go through their auxiliation process in the construction of the inchoative aspect. نمود آغازی با کمک افعال کمکی ساخته می‏شود که علاوه بر نشان دادن شروع و آغاز انجام گرفتن عمل، بر ضرورت آن نیز دلالت می‏کنند. افعال معین آغازی مانند افعال «آغازیدن، آغاز نهادن، ایستادن، گرفتن و ...» که سازندة نمود آغازین در جمله هستند، در فارسی امروز کاربردی ندارند اما در دوره‏های پیشین زبان فارسی نقش پررنگی داشته‏اند. در حوزة افعال معین آغازی با دسته‏ای از افعال مواجه‌‌ایم که برای ساخت نمود آغازی با کمک ساخت تصویرهایی مستمر از مبدأ فعلی ثانویه به فعل اصلی در جمله می‏رسند و با این طرحوارة حرکتی روند آغاز یک کنش یا فعل را نشان می‏دهند. در این پژوهش سعی شده تا افعال معین تصویرساز که بر نمود آغازی در زبان فارسی دلالت دارند استخراج و معرفی شوند. از این‏رو این پژوهش با روش توصیفی – تحلیلی به بررسی افعال معین تصویرساز آغازی در دورة تاریخی قرن چهارم تا دوازدهم زبان فارسی در میان کتاب‏های منثور فارسی پرداخته است. نتایج نشان می‌‌دهد که افعال «برگرفتن، برداشتن، برخاستن، گشودن» از افعال معین تصویرساز آغازی محسوب می‏شوند. در این میان افعال «برخاستن و برداشتن» همچنان نقش معین تصویرساز آغازی خود را حفظ کرده اما مابقی افعال دستخوش معین‏زدگی شده‏ و کاربرد خود را از دست داده‏اند. علاوه بر آن، افعال دیگری در فارسی محاوره‏ای امروز مانند «کشیدن و گرفتن» به این محدوده افزوده شده‏اند که روند معینی خود را در ساخت نمود آغازی طی می‏کنند. https://jls.qom.ac.ir/article_2583_54a9227f25cdf55acb612ae16d838e19.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Examining simple and compound verbs in Majales Sab'a بررسی فعل ساده و مرکب در مجالس سبعه مولوی 64 81 2580 10.22091/jls.2023.8969.1465 FA محمد فولادی دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0003-3580-0975 Journal Article 2023 01 04 Majales Sab'a is one of the important works of Jalaluddin Mowlavi, which consists of seven sermons. This type of prose is called rhetorical prose and inspires the highest thoughts through the simplest logical forms. It has been used by great people such as Khawja Abdullah Ansari, Abu Saeed, Abul Fatah Shahreshtani, Rozbehan Baghli, Baha Ould, Mowlavi, Shams Tabriz and Saadi. The most important feature of this type of prose is its closeness to the spoken language, which is sometimes mixed with literary prose; the simplicity of the prose and lack of embellishment are among its characteristics as well. Compound verb is one of the most important grammatical topics and its correct usage makes the prose solid and well-founded. Considering this fact and the status of Majales Saba' and its linguistic features, the present article, with a descriptive-analytical method, explores the usage of compound verbs in Jalal al-Din Mowlavi’s Majales Saba'. The use of verbs in these texts helps us find the natural usage at that time and their precise grammatical analysis. In this research, we found that Rumi paid more attention to the use of simple verbs, and in many cases, he used many simple verbs from the same root or from different roots consecutively or with a short distance. Sometimes the simple and compound forms of a verb are combined. Some compound verbs are also affected by the existence of Arabic words in the structure of compound verbs, and although they are used in simple form in Arabic, they have become compound verbs in Farsi and Majales Sab'a. Saj’a (literally meaning musicality) also causes the usage of compound or simple verb. مجالس سبعه یکی از آثار مهم جلال‌‌الدین محمّد مولوی است که از هفت خطابه یا هفت مجلس وعظ فراهم آمده است. این گونة نثر که نثر خطابی نامیده می‌‌شود و عالی‌‌ترین اندیشه‌‌ها را به وسیله ساده‌‌ترین اشکال منطقی القا می‌‌کند، به وسیله بزرگانی مانند: خواجه عبدالله انصاری، ابوسعید ابوالخیر، ابوالفتح شهرستانی، روزبهان بقلی، بهاءولد، مولوی، شمس تبریز و نیز سعدی در مجالس بیان شده ‌‌است. در این گونه نثر برای اقناع مخاطب و القای مفاهیم عرفانی و اخلاقی به نیکی بهره گرفته می‌‌شود. مهمترین ویژگی این گونه نثر، نزدیکی به زبان گفتاری است که گاه با نثر ادبی در آمیخته است و سادگی نثر و مسجع بودن از ویژگی‌‌های آن است. با توجه به همین جایگاه مجالس سبعه و ویژگی‌‌های زبانی آن، در این مقاله با شیوه توصیفی- تحلیلی، موضوع کاربرد فعل مرکب که از مهمترین مباحث دستوری است و کاربرد درست آن و نیز به کاربردن نابه‌‌جای آن در استواری و نا استواری سخن بسیار تأثیرگذار است، در مجالس سبعه جلال‌‌الدین مولوی بررسی شده است. کاربرد افعال در این مجالس، ما را با کاربرد طبیعی در آن روزگار و تحلیل دقیق از نظر دستوری یاری می‌‌رساند. در این پژوهش دریافتیم که مولانا بیشتر به کاربرد افعال ساده توجه داشته و در بسیاری موارد افعال سادۀ فراوان از یک ریشه یا ریشه‌‌های گوناگون پیاپی یا با فاصله اندک به کار برده است؛ گاه نیز شکل ساده و مرکب یک فعل را در کنار هم آورده است. برخی از افعال مرکب نیز متأثر از وجود کلمات عربی در ساختار فعل مرکب است و گرچه خود در عربی به شکل بسیط به کار می‌‌روند، ولی در فارسی و مجالس سبعه به فعل مرکب تبدیل شده‌‌اند. رعایت سجع نیز عاملی برای کاربرد ساختار فعل به صورت ساده یا مرکب بوده است. https://jls.qom.ac.ir/article_2580_c1011c201e9a795b90319759af7e40ff.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Translating Rhetorical Images of the Resemblance Word "Kaan" In a selection of Persian and English Translations of the Holy Quran بررسی ترجمۀ تصاویر بلاغی ناظر به ادات تشبیه «کأنّ» در گزیدۀ ترجمه‌های فارسی و انگلیسی قرآن کریم 82 99 2585 10.22091/jls.2023.9100.1472 FA ابوالفضل حری استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0003-0260-6551 Journal Article 2023 02 09 This article demonstrates how Persian and English translators have recreated the simile marker "k'ann", as one of the most prevalent words of resemblance, in a total of 25 verses of the Quran. Simile markers are considered one of the four componants of simile, and simile is one of the literary techniques that falls under the science of meanings in Islamic rhetoric. Recent studies have used figurative images instead of simile itself, which include sensory and imaginary elements. These two types of images are among the building blocks of rhetorical images that mainly serve the Quran's religious goals. This article aims to provide a descriptive and comparative analysis of selected translations, focusing on similes using "as if" as the most common form of comparison. Persian and English translators have mostly equated these images with textual images, and therefore, have translated them into a similar image in the target language. Translators have translated this simile marker as "گویی" in Persian and "as if/though" in English at the word level. Persian translators have used present or future tense verbs after this phrase, and English translators have used past tense verbs. However, it is necessary to pay attention to the textual features of similes in translating images. Overall, Persian and English translators have translated similes into similar but sometimes more explicit similes in accordance with Yarmohammadi's classification taken from Newnark. The acceptability of the translations by the readers on the one hand and the time, and the chronological order of translation, especially regarding the English ones, on the other hand have been the basis for selecting translations. On the whole, all translators have translated this simile marker literally. این مقاله، نشان می‌دهد چگونه مترجمان فارسی و انگلیسی حرف تشبیه «کأنّ» را که متداول ترین ادات تشبیه در قرآن است، در کل ۲۵ آیه از قرآن ترجمه کرده‌اند. ادات تشبیه از جمله ارکان چهارگانۀ تشبیه؛ و تشبیه نیز از فنون ادبی است که ذیل علم بیان در بلاغت اسلامی قرار می‌گیرد. در مطالعات اخیر، به جای صنعت تشبیه از تصویر تشبیهی استفاده می‌کنند که دو نوع حسی و خیالی در آن نقش دارند. این دو نوع تصویر، از جمله اجزای سازنده تصاویر بلاغی محسوب می‌شوند که عمدتاً در راستای اهداف دین‌شناختی قرآن عمل می‌کنند. این مقاله به شیوۀ توصیفی و از رهگذر بررسی تطبیقی ترجمه‌های برگزیده می‌کوشد تشبیه‌های ناظر به «کأنّ» را به مثابه متداول‌ترین ادات تشبیه بررسی کند. مترجمان فارسی و انگلیسی این تصاویر را تا به اندازۀ زیاد عین تصاویر متن اصلی معادل‌یابی و تصویر را به تصویر مشابه در زبان مقصد ترجمه کرده‌اند. مترجمان این ادات تشبیه را در سطح واژه، به «گویی» در فارسی و as if / though در انگلیسی برگردانده‌اند. مترجمان فارسی پس از این عبارت، از فعل‌های زمان حال یا آینده، و مترجمان انگلیسی از فعل‌های زمان گذشته بهره برده‌اند. با این حال، لازم است در برگردان تصاویر به ویژگی بافتی تشبیهات نیز توجه شود. در مجموع، مترجمان فارسی و انگلیسی به تبعیت از دسته‌بندی یارمحمّدی متأثر از نیومارک، تشبیه را به تشبیه مشابه اما گاه با صراحت بیشتر برگردانده‌اند. در انتخاب ترجمه‌ها ملاک پذیرش و مقبولیّت ترجمه‌ها از یک سو، و تقدیم و تأخر زمانی از دیگر سو ملاک بوده است. همۀ مترجمان این ادات تشبیه را به لفظ به لفظ ترجمه کرده‌اند. https://jls.qom.ac.ir/article_2585_48488b1cd65736d7a5b2aa3a39a58b4d.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 10 23 Investigating Linguistic and Rhetorical Indices in the Sabai Kashani’s poem Khodavandname بررسی شاخص‌های زبانی و بلاغی در منظومه خداوندنامۀ صبای کاشانی 100 121 2584 10.22091/jls.2023.9206.1484 FA جمشید ترابی دانشجوی دکتری رشتۀ زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه قم، قم، ایران 0009000317849449 محمود مهرآوران دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0002-3278-3965 Journal Article 2023 04 06 During the period known as Bazgasht ( literally meaning return ), Persian poetry imitated traditional literature in various subjects of the 4th to 9th centuries of Islamic calendar (Hijri). Writing epic poems in the style of the past was one of these subjects. Epic poets in this period tried to make their works magnificent following Ferdowsi's style or generally epic style. Religious themes were also one of the fields for writing epic poems. Fath Ali Khan Sabai Kashani’s epic poem Khodavandnameh (1179-1238 Hijri) is one of the religious epic poems of the Bazgasht period. It describes miracles of Prophet Muhammad (P.B.U.H.) and explains bravery and heroism of Imam Ali (P.B.U.H.) in Islamic conquests and battles. This article aims to describe some linguistic and rhetorical features of this epic poem using descriptive and analytical method. In examining the main linguistic indices of this epic poem, it became clear that Sabai Kashani used most of the standard linguistic indices of epic poetry, especially vocabulary, combinations, and concrete and abstract descriptions appropriate for battle scenes. In some of its aspects, such as the background music, the syntax and imagination (including metaphors and similes), while using the techniques of the predecessors, it has also taken initiative and has shown weakness and shortcomings in some cases. Being Familiar with these features can be useful in understanding the quality of language in religious epics and how epic language has evolved over time. شعر فارسی در دورۀ بازگشت ادبی در موضوعات گوناگون به تقلید از ادبیات سنتی بویژه شعر فارسی قرن‌‌های چهارم تا نهم هجری پرداخت. سرودن اشعار حماسی به سبک گذشته یکی از این موضوعات بود. شاعران حماسه‌‌سرا در این دوره می‌کوشیدند در سرود‌های خود متأثر از سبک فردوسی یا به طور کلی سبک حماسی، آثار خود را شکوهمند جلوه دهند. موضوعات دینی نیز یکی از زمینه‌های سرودن منظومه‌های حماسی بود. منظومۀ خداوندنامۀ فتحعلی خان صبای کاشانی (1238- 1179 ق) یکی از منظومه‌های حماسی دینی دوره بازگشت ادبی در بیان معجزات پیامبر اسلام(ص) و شرح دلاوری‌ها و پهلوانی‌های حضرت علی(ع) در غزوات و جنگ‌های صدر اسلام است. این مقاله با هدف شناخت بیشتر ویژگی‌های زبانی و بلاغی این متن حماسی، برخی مختصّات آن را به روش توصیفی و تحلیلی شرح کرده است. در بررسی شاخص‌های اصلی زبان حماسی در این منظومه، معلوم گردید که صبای کاشانی در اغلب سطوح زبان حماسی، بویژه واژگان و ترکیبات و توصیفات عینی و ذهنی متناسب با صحنه‌های رزمی از مختصّات زبان معیار حماسی استفاده کرده است. در برخی از وجوه آن مانند موسیقی کناری، نحو کلام و صور خیال (از جمله استعاره و تشبیه)، ضمن استفاده از دسترنج پیشینیان، ابتکار عمل نیز داشته و در مواردی ضعف و کاستی نشان داده است. آگاهی از این ویژگی‌ها در این منظومه، می‌تواند در شناخت کیفیّت زبان حماسی در حماسه‌های دینی و چگونگی تحوّل زبان حماسی مفید باشد. https://jls.qom.ac.ir/article_2584_bcbfd2a1af56d01834b7b162fb2f0919.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 12 06 Explaining the Components of Aristotelian Rhetoric in Mawlana's Family Letters تبیین مؤلفه‌های بلاغت ارسطویی در نامه‌های خانوادگی مولانا 123 142 2616 10.22091/jls.2023.9512.1507 FA طاهره ایشانی دانشیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران 0000-0003-1323-5039 Journal Article 2023 06 01 Mawlana Jalaluddin Mohammad Balkhi, a famous poet and mystic of the 7th century, is most famous for his mystical poetry; He also has prose works that have received little attention from researchers. Among his prose works are "Letters" which were written in different times and with specific purposes. On the other hand, as evidenced by his works - such as Majlis Sab'a - besides being a famous poet, Rumi was also an outstanding orator. The hypothesis of the present article is that Rumi's letters have a direct relationship with the audience of the letters; Influenced by Rumi's character - as an orator - it contains signs of rhetorical elements. Therefore, with the approach of rhetorical criticism, Rumi's family letters - as an example of his rhetorical letters - are analyzed based on the components of Aristotelian rhetoric in a descriptive, analytical, and statistical method. Questions of this research are based on the components of Aristotelian rhetoric, What are characteristics of Mowlavi's family letters and according to this, which components did Mowlavi- Rumi- use more and why? In addition to confirming the hypothesis and finding new things about how Rumi communicates with each family member, the achievements of this research suggest that all three components of the Aristotelian rhetoric theory are used in Rumi's family letters, the most part of which is dedicated to the pathos component, keeping in mind the appropriateness of the subject and the necessity of the words in order to impress and persuade the audience. مولانا جلال‏ الدّین محمّد بلخی شاعر و عارف شهیر قرن هفتم که بیشترین شهرتش به واسطۀ شعرسرایی عارفانه است، آثار منثوری نیز دارد که کمتر مورد توجّه پژوهشگران قرار گرفته‏ است. از جمله آثار منثور وی «مکتوبات» است که در زمان‏های مختلف و با مقاصد خاصّی نگارش یافته‏اند. از سوی دیگر، مولانا به گواهی آثار وی -همچون مجالس سبعه- افزون بر آن که شاعری شهیر بوده، خطیبی برجسته نیز بوده است. فرضیّۀ جستار پیشِ‌رو آن است که مکتوبات مولانا که ارتباط مستقیمی با مخاطبان نامه‌ها دارد، متأثّر از شخصیّت مولانا به عنوان یک خطیب، نشانه‌هایی از عناصر بلاغت را در خود دارد. از این رو، با رویکرد نقد رتوریکی، نامه‌های خانوادگی مولانا -به عنوان نمونه‌ای از نامه‌های خطابه‌گونۀ وی - بر مبنای مؤلفه‌های بلاغت ارسطویی به روش توصیفی ‌تحلیلی و آماری بررسی می‌شوند تا به این پرسش‌ها‌ پاسخ داده شوند که نامه‌های خانوادگی مولانا بر اساس مؤلفه‌های بلاغت ارسطویی دارای چه ویژگی‌هایی هستند و بر این اساس مولانا از کدام مؤلفه‌ها بهرۀ بیشتری داشته و چرا؟ دستاوردهای این پژوهش افزون بر تأیید فرضیّه و مواردی تازه دربارۀ نحوۀ ارتباط گرفتن مولانا با هریک از افراد خانواده، گویای آن است که هر سه مؤلّفۀ نظریّۀ بلاغت ارسطویی در نامه‌های خانوادگی مولانا به کار رفته که بیشترین سهم آن با در نظر داشتن تناسب موضوع و به اقتضای کلام در راستای تأثیربخشی و اقناع مخاطب به مؤلّفۀ پاتوس اختصاص یافته است. https://jls.qom.ac.ir/article_2616_7fb824befb938b1599b8efb58a3cd5ef.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 12 06 Noun formation and grammatical metaphor in Turnip the Fruit of Paradise written by Ali Mohammad Afghani اسم‌‌سازی و استعارة دستوری در داستان «شلغم میوۀ بهشته» از علی‌‌محمّد افغانی 143 159 2617 10.22091/jls.2023.9472.1506 FA وحید مبارک استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000-0002-8696-6564 فرحناز حیدری نسب دانش‌‌آموختة زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران 0000000256647897 Journal Article 2023 09 03 Common people express subjective reality with objective experience and use the substitution of a grammar tool for another tool to convey their meaning. The frequency of this metaphorical substitution can be a sign of style. This descriptive-analytical essay has examined the grammatical processes and metaphors of the story Turnip the Fruit of Paradise by Ali-Mohammed Afghani, based on the theory of role-based theory. This story is one of the realist narrative works that revolves around metaphorical language and all three types of grammatical metaphors (ideological, interpersonal and textual) are seen in it. The representation of the experience in the dialogue of the participants of this story is mostly based on the transfer of the mental process to the material because the author knows that by using the transitive system of grammatical metaphor, abstract and subjective concepts become more understandable for the general audience; However, the transfer and displacement of material to mental processes is reflected in this work in its lowest amount, and the reason for the reflection of verbs in a material form is transparency and openness, and the author did not want to interpret his experience (many tables are provided). Considering the subjective meaning and the external experience of it, Afghani uses the pragmatic present which conveys the meaning of the action correctly, and in representing the states governing the actors is affected by the existing conversation of the speakers’ class. In this novel, the processes (verbs) have been metaphorically transformed into nouns by noun formation, which is the main form of transitive metaphor, and the author has made the message and words of the participants stand out with this grammatical transition. In this work, the intellectual meaning also refers to the author's experiences from the outside world. عامه، واقعیت ذهنی را با تجربۀ عینی بیان می‌‌کنند و برای انتقال، از جایگزینی یک ابزار دستوری به جای یک ابزار دیگر بهره می‌‌گیرند. بسامد این جایگزینی استعاری می‌‌تواند نشانه‌‌ای سبکی باشد. این جستار توصیفی- تحلیلی، بر اساس نظریة نقش‌‌گرایی، فرایندها و استعاره‌‌های دستوری داستان «شلغم میوۀ بهشته» نوشتۀ علی‌‌محمّد افغانی را، بررسی نموده‌‌است. این داستان از آثار رواییِ واقع‌‌گراست که بر محور زبان استعاری می‌‌چرخد و هر سه نوع استعارة دستوری (ا‌‌‌‌ندیشگانی، بینافردی و متنی) در آن دیده می‌‌شود. بازنمایی تجربه در گفتگوی مشارکان این داستان، بیشتر بر پایۀ انتقال فرایند ذهنی به مادی است؛ زیرا نویسنده می‌‌داند که با استفاده از نظام گذرایی استعارۀ دستوری، مفاهیم انتزاعی و ذهنی، برای مخاطب عام قابل فهم‌‌تر می‌‌شود؛ اما، انتقال و جابه‌‌جایی فرایندهای مادی به ذهنی در کمترین مقدار خود در این اثر نمود دارد و دلیل انعکاس افعال به شکل مادی، شفافیت و صریح ‌‌بودن است و نویسنده نخواسته است که تجربۀ خود را نیازمند تأویل و تفسیر کند (جدول فراوانی ارائه شده است). افغانی با توجه به معنای ذهنی و نمود تجربۀ بیرونی آن، از فعلی عملگرا که بار معنایی کنش را به درستی انتقال دهد، استفاده می‌‌کند و در بازنمایی حالات حاکم بر کنشگران متأثر از گفتگوی موجود طبقۀ کاربران است. در این رمان، بیشتر با اسم‌‌سازی که اصلی‌‌ترین نمود استعارۀ گذرایی است، فرایندها (افعال)، به صورت استعاری به اسم تبدیل شده‌‌اند و نویسنده با این انتقال در نوع دستوری، باعث برجستگی پیام و سخن مشارکان شده ‌‌است. در این اثر، معنای اندیشگانی هم ناظر بر تجربه‌‌های نویسنده از دنیای بیرون است. https://jls.qom.ac.ir/article_2617_efcf12c1b2cf436ce89f781e40996712.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2023 12 06 The Rhetorical Functions of Adjectives in Qeysar Aminpour’s Poetry Based on Robert Dixon’s Semantic Model کارکردهای بلاغی صفت در اشعار قیصر امین‌پور بر اساس تقسیم‌بندی معنایی رابرت دیکسن 160 182 2627 10.22091/jls.2023.9733.1531 FA زهرا رجبی استادیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0002-2802-4245 محمد غفاری استادیار زبان و ادبیّات انگلیسی دانشگاه اراک، اراک، ایران 0000-0003-4012-0093 Journal Article 2023 08 03 Adjective is one of the three main elements of language that play a significant part in producing and conveying textual meaning. Robert Dixon, a contemporary English linguist, has provided a semantic typology of adjectives that consists of thirteen types. Adopting a descriptive-analytic methodology, the present study investigates the semantic and rhetorical functions of adjectives in the collected poems of Qeysar Aminpour according to Dixon’s model to see how the use of adjectives in the poems is related to the evolution of the poet’s attitudes. The findings of this research show that, apart from their primary semantic functions, adjectives and adjectival phrases play various significant aesthetic and rhetorical roles in Aminpour’s poems in creating music, poetic imagery, and such tropes as metaphor, simile, pun, allusion, and synaesthesia. It is also demonstrated that throughout Aminpour’s poetic career the frequency and functions of adjectives noticeably changed in accordance with significant changes in his attitudes toward both poetry and society. According to the data collected and analyzed in this study, four types of adjectives, i.e., speed, similarity, difficulty, and age, do not serve any rhetorical function in his poems, whereas the highest number of rhetorical functions is fulfilled by adjectives of physical properties, color, human propensity, and quality. Moreover, in terms of usage of adjectives and the number of their rhetorical functions the two volumes entitled “Sudden Mirrors” and “All Flowers Are Sunflowers,” written in the middle of his poetic career, are richer than the other two volumes of his poetry and the higher rate of using synaesthesia and pun in them signals the poet’s introversion and romantic mood in that stage. On the other hand, the higher number of adjectives of color and value in his first volume of poetry (“The Morning’s Breath”) accords with the poet’s mood during the Iran-Iraq War. در زبان‌شناسی، صفت یکی از سه رکن اصلی زبان است که سهم مهمی در ایجاد و انتقال معنا در متن دارد. رابرت دیکسن، زبان‌شناس معاصر انگلیسی، صفت را از نظر معنایی رده‌بندی و به سیزده نوع تقسیم کرده است. در پژوهش حاضر، انواع صفت در مجموعۀ اشعار قیصر امین‌پور بر اساس دسته‌بندی دیکسن و به شیوه توصیفی-تحلیلی شناسایی و بررسی شده‌اند تا مشخص شود صفات چه کارکردهای معنایی و بلاغی در شعر او دارند و این‌که آیا از این حیث بین کاربرد صفات و سیر تفکر شاعر تناسبی وجود دارد یا نه. نتایج پژوهش گویای آن است که در شعر امین‌پور ترکیبات وصفی و صفات، علاوه بر کارکرد معناییِ اولیۀ برشمرده در الگوی دیکسن، نقش مهمی در ایجاد موسیقی، انگاره‌پردازی، و صناعات معنوی برجسته‌ای چون استعاره، تشبیه، ایهام، تلمیح، حسامیزی و جز آن دارند. هم‌چنین، در طول دورۀ شاعری امین‌پور، متناسب با سیر تحول جهان‌‌بینی و نگرش او به شعر و جامعه‌، در میزان و نوع کاربرد صفات در دفترهای مختلف شعر او نیز تغییراتی محسوس و معنادار ایجاد شده است. طبق سنجش و بررسی صورت‌گرفته در این پژوهش، چهار صفتِ سرعت، شباهت، سختی و سن در اشعار امین‌پور کارکرد بلاغی ندارند و بیشترین نقش بلاغی-هنری را چهار صفت مشخصۀ فیزیکی، رنگ، گرایش انسانی، و کیفیت بر عهده داشته‌اند. افزون بر آن، پژوهش حاضر نشان می‌دهد که دو دفتر «آیینه‌‌های ناگهان» و «گل‌ها همه آفتاب‌گردان‌اند»، که اواسط دوران شاعری امین‌‌پور سروده شده‌اند، از حیث میزان کاربرد صفات و تعدد کارکردهای بلاغی آن‌ها از دو دفتر ابتدایی و انتهایی او غنی‌‌ترند و تعدد کاربرد صناعات معنوی حسامیزی و ایهام در این دو دفتر بیان‌گر روحیۀ درون‌گرا و رمانتیک شاعر در آن دوره‌اند. از سوی دیگر، بیشتربودن میزان دو صفت رنگ و ارزش در دفتر نخست او (تنفس صبح) متناسب با روحیات شاعر در سال‌‌های جنگ است. https://jls.qom.ac.ir/article_2627_ca06a4126003118ea4806c7e19b86f75.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2024 03 05 Basic Topicalization in Manteq-al-Tayr ساخت مبتدایی در منطق الطیر 183 203 2774 10.22091/jls.2024.9948.1552 FA خدیجه بهرامی رهنما استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد یادگار امام خمینی (ره) شهرری، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0003-3960-105x Journal Article 2023 10 03 One of the important components in Halliday's systematic role-oriented linguistics is the category of subject-predicate, by means of which the process of initialization and construction of old and new information can be investigated in any text, including Manteq-al- Tayr. Therefore, with the descriptive-analytical method, we are trying to investigate the problem of simple and compound primers according to Michael Halliday's approach in Manteq-al-Tayr. The purpose of the research is to investigate the frequency of the most types of initiators, scrambling, and to explain the verbal purposes hidden in the depth of the textual structure of Manteq-al-Tayr. The results of the research show that the percentage of multiple themes is more than simple themes, which indicates the affinity of the text with the speech, and also, Attar has used all the capacities to facilitate readers' understanding. In the simple themes, the poet has used the initial construction of the verb, more than other initial constructions of object, complement, adjective, interrogative and adverb, which has made the construction of information clauses stand out and marked. Among multiple themes, textual primers have a higher frequency than interpersonal primers. Textual primers have played a significant role in the textual coherence of Manteq-al- Tayr. یکی از مؤلفه‌های مهم در زبان‌شناسیِ نقش‌گرای نظام‌مند هلیدی، مقولة ساخت مبتدا – خبر است که به وسیلة آن می‌توان فرایند مبتداسازی و ساخت اطلاع کهنه و نو را در هر متنی از جمله منطق‌الطیر مورد بررسی قرار داد. از این رو، با روش توصیفی – تحلیلی درصدد هستیم تا مسأله انواع آغازگرهای ساده و مرکب را بر طبق رویکرد مایکل هلیدی در منطق‌الطیر مورد بررسی قرار دهیم. هدف از تحقیق، بررسی بسامد بیشترین نوع آغازگر، قلب نحوی و تبیین اغراض کلامی پنهان در ژرف ساخت متنی منطق‌الطیر است. نتایج تحقیق بیانگر آن است که درصد وقوع آغازگرهای مرکب، بیش از آغازگرهای ساده بوده است که این عامل، بیانگر قرابت متن با گفتار بوده و نمایان می‌سازد که عطار از تمامی ظرفیّت‌ها در جهت درک و فهم بهتر مخاطب استفاده کرده است. در آغازگرهای ساده، شاعر با استفاده از جابه‌جایی ارکان جمله، از ساخت مبتدایی فعل، بیش از دیگر ساخت‌های آغازین مفعولی، متممی، صفتی، پرسشی و قیدی استفاده کرده که سبب برجسته‌سازی و نشان‌دار شدن ساخت اطلاع بندها شده است. از میان آغازگرهای مرکب، آغازگرهای متنی، بسامد فراوانی نسبت به آغازگرهای بینافردی دارند. آغازگرهای متنی، در انسجام و پیوستگی این منظومه تأثیرگذار هستند. https://jls.qom.ac.ir/article_2774_5a3adae70bae8c72c30a41abd3401773.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2024 03 05 Semantic Analysis of Conditional Clauses in the Story of Rostam and Sohrab تحلیل معنایی بندهای شرطی در داستان رستم و سهراب 204 223 2775 10.22091/jls.2024.10249.1569 FA علی اکبر باقری خلیلی استاد گروه زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ‌ایران 0000-0002-9424-6401 Journal Article 2023 12 27 Why and how can the language progresses from simplicity to complexity be a subject of research in literary texts? Subordinate complex sentences, due to their expandability through adverbial clauses, contribute to verbal complexity and semantic difficulty more than other types of sentences. In literary texts, this complexity is further intensified due to their metaphorical nature. Conditional clauses, as common adverbial clauses, express conditions in the introductory clause, which if realized, the consequent clause will also be realized. The significance of conditional clauses lies in changing the mode of proposition to a subjunctive mood, creating modality, and reflecting the speaker's intellectual and attitudinal layer towards probable or potential events in the past, present, and future. Analyzing conditional clauses requires examining their intra-clausal relationships and decoding the probability or improbability of their realization. Ferdowsi employs conditional clauses in the Shahnameh to develop the narrative. This paper employs analytical-descriptive methods to analyze conditional clauses in the story of Rostam and Sohrab. The study seeks to find the type of intra-clausal relationships in conditional propositions. It also tries to find out which relationship better suits the epic content. The findings suggest that predictive conditionals for having three characteristics of imagination, suspension, and pursuit; counterfactual conditionals for manifesting the human incapacity against fate, and speech act conditionals for paving the way for discourse exhibit the highest level of compatibility with the story of Rostam and Sohrab. چرایی و چگونگی حرکت زبان از سادگی به پیچیدگی از موضوعات قابل پژوهش در متون ادبی است. جمله‌های مرکّب وابستگی به‌دلیل قابلیّت گسترش با بندهای قیدی، بیش از سایر جمله‌ها موجبات پیچیدگی کلام و دشواری معنا را فراهم می‌سازند. این امر در متون ادبی به‌دلیل ماهیّت استعاری، افزون‌تر می‌گردد. بند شرطی از بندهای قیدی پرکاربرد و بیانگر شرط یا شروطی در بند مقدّم است که درصورت تحقق، بندِ تالی نیز محقق می‌شود. اهمیّت بندهای شرطی در این است که وجه گزاره را التزامی کرده، وجهیّت را پدید می‌آورند و لایة فکری و نگرشی گوینده را نسبت ‌به رخدادهای احتمالی یا بالقوه در گذشته، حال و آینده بازتاب می‌دهند. در تحلیل بندهای شرطی هم باید به روابط بینابندی آن‌ها پرداخت و هم از امکان یا عدم امکان تحقق‌شان رمزگشایی کرد. فردوسی در شاهنامه از بندهای شرطی برای پردازش داستان بهره می‌برد. این مقاله بندهای شرطی را در داستان رستم و سهراب به شیوة تحلیلی-توصیفی واکاوی کرده و می‌کوشد تا پاسخ دهد که چه رابطة بینابندی در گزاره‌های شرطی برقرار است و کدام رابطه با درون‌مایة حماسی سازگارتر است. براساس نتایج تحقیق، شرطی پیش‌بین به دلیل سه ویژگی «تخیّل»، «تعلیق» و «تعقیب»، شرطی ناممکن به علّت طرح ناتوانی انسان در برابر تقدیر و شرطی کارگفتی به‌سبب فراهم‌سازی بستر گفتمان، بیشترین سازگاری را با داستان رستم و سهراب دارند. https://jls.qom.ac.ir/article_2775_f694151f0f7f5531c9470bc8d004eb40.pdf

دانشگاه قم پژوهش های دستوری و بلاغی 2783-2619 13 23 2024 03 05 A Look at the Metonymy of "Having a cat in a bag" and other Rhetorical Uses of "Cat in a bag" نگاهی به کنایة «گربه در انبان داشتن» و دیگر کاربردهای بلاغی «گربه در انبان» 224 237 2776 10.22091/jls.2024.10399.1583 FA جمیله اخیانی دانشیار زبان و ادبیّات فارسی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران 0000-0002-2267-5119 Journal Article 2024 02 11 Metonymies are formed based on the normal events of people's lives in every era; Therefore, a metonymy that was used at a certain time can become ambiguous later. Many of the metonymies that are used in classical texts of Persian literature and are not possible to understand easily were definitely familiar to the audience in their time. The metonymy of "cat in the bag" is also of the same kind, and it seems that its meaning is not accurately understood due to the less visible behavior related to it. The metonymy of "cat in the bag" is also of the same kind. The meanings presented for this metonymy in Persian culture mostly revolve around the axis of "wile and cunning". Seyyed Jafar Shahidi also mentioned the same meaning for it in the description of the words and problems of Divan Anvari; While a close examination of the bits in which this phrase is used, shows that the meaning presented for the phrase is not correct; In addition, its use is not only ironic; Rather, similes and metaphors are used as rhetorical elements in the works of Persian poets. In the present article, while explaining the mentioned metonymy and its possible origin, using in-text clues as well as evidence from Persian poetry, we try to present its correct meaning and show other rhetorical uses of the phrase "cat in a bag ". Based on this, the meaning of this phrase in all three of its rhetorical forms revolves around "having or not having power and ability". کنایات بر اساس وقایع عادی زندگی مردم هر عصر شکل می‌گیرند؛ از این رو کنایه‌ای که در زمانی خاص کاربرد داشته است، می‌تواند بعدها ابهام‌آمیز شود. بسیاری از کنایه‌هایی که در متون کلاسیک ادب فارسی به کار رفته است و دریافت مفهوم آن ها به راحتی امکان‌پذیر نیست، قطعاً در زمان خود برای مخاطب آشنا بوده‌اند. کنایة «گربه در انبان داشتن» نیز از همین دست است که به نظر می‌رسد به دلیل کمتر دیده شدنِ رفتار مربوط به آن، مفهوم آن به‌طور دقیق درک نشده است. معانی ارائه ‌شده برای این کنایه در فرهنگ‌های عمومی و تخصصی فارسی، بیشتر حول محور «مکر و حیله» می‌چرخد. سیدجعفر شهیدی نیز در شرح لغات و مشکلات دیوان انوری همین معنا را برای آن ذکر کرده است؛ در‌ حالی که بررسی دقیق بیت‌هایی که این عبارت در آنها به کار رفته است، نشان می‌دهد که معنای ارائ ه‌شده برای عبارت مذکور درست نیست. نکتة دیگر اینکه «گربه در انبان»، علاوه بر کنایه، در آثار سخنوران فارسی به صورت دو عنصر بلاغیِ تشبیه و استعاره هم به کار رفته است. در مقالة حاضر ضمن توضیح کنایة مذکور و خاستگاه احتمالی پدید آمدن آن، با استفاده از قرائن درون‌متنی و نیز شواهدی از شعر فارسی، می‌کوشیم هم معنای درست آن را ارائه ‌کنیم و هم دیگر کاربردهای بلاغی عبارت «گربه در انبان» را نشان دهیم. بر این اساس معنای این عبارت در هر سه شکل بلاغی آن، حول محور «ایجاب یا سلب قدرت و توانمندی» می‌چرخد. https://jls.qom.ac.ir/article_2776_046c93c2df6b0d23e9c19ffc1e385235.pdf