پروین گلی زاده؛ مختار ابراهیمی؛ رضا گورویی
چکیده
بیدل دهلوی یکی از قلههای ادب پارسی در دورة سبک هندی است. بیشتر توجّه پژوهشگران سبک هندی، به مضمونآفرینی، نکته سنجی و تصویرگری شاعران است. لیکن توجه به هنرهای زبانی این شاعران کمتر بوده است. در این مقاله، تلاش بر آن است که به هنر ترکیبسازی بیدل و کارکردهای این هنر زبانی پرداخته شود. هنر ترکیبسازی، با توجه به قابلیّت زبان فارسی ...
بیشتر
بیدل دهلوی یکی از قلههای ادب پارسی در دورة سبک هندی است. بیشتر توجّه پژوهشگران سبک هندی، به مضمونآفرینی، نکته سنجی و تصویرگری شاعران است. لیکن توجه به هنرهای زبانی این شاعران کمتر بوده است. در این مقاله، تلاش بر آن است که به هنر ترکیبسازی بیدل و کارکردهای این هنر زبانی پرداخته شود. هنر ترکیبسازی، با توجه به قابلیّت زبان فارسی از آغاز شعر پارسی در میان شاعران جریان داشته امّا در دورة سبک هندی نمودی برجستهتر به خود گرفته است. اکثر ترکیبات موجود در شعر بیدل، برساختة قلم خود اوست و نمونههای کمتری از آن را میتوان حتّی در میان شاعران ترکیبساز معاصرش یافت. کاربرد فراوان ترکیبات در شعر بیدل مقاصد متعددی دارد؛ تازه و پویا کردن کلام، برجستهسازی صورت سخن، مهارت در گزینش واژگان و اظهار فضل، آرایش و زینت بخشیدن به اشعار و آهنگین و گوشنواز کردن کلام، از جملة آنهاست. الگوهای ترکیبسازی بیدل در این مقاله عبارتند از: ترکیبات وندی، ترکیبات شبهونددار، صفات فاعلی مرکّب، صفات مرکّب و ترکیبات مصدری. چینش ترکیبات زبانی در محور افقی و عمودی ابیات با نظم و دقّت خاصی صورت میگیرد تا صورتگرایی شاعر بیشتر نمود پیدا کند. تجلّی ترکیبات اشتقاقی فراوان در شعر بیدل علاوه بر بلیغ ساختن صورت کلام او، موجب ایجاد تشخّص سبکی برای سخن او نیز شده است.
محمدرضا صالحی مازندرانی؛ رضا گورویی
چکیده
در میان آثار فاخر حماسی، «برزونامه» عطاییرازی جایگاه ویژهای دارد. آنچه شعر عطایی را برتری بخشیدهاست، بهرهوری شایسته از موسیقی واژهها و هماهنگی درونی کلمات و انسجام شعر اوست. یکی از تکنیکهای عطایی در انعطافبخشی به صورت سخن و تجسم فضای مهیج حماسی، به کارگیری موسیقی فاخر حماسی در عرصة کلام است. شیوههای موسیقیپردازی ...
بیشتر
در میان آثار فاخر حماسی، «برزونامه» عطاییرازی جایگاه ویژهای دارد. آنچه شعر عطایی را برتری بخشیدهاست، بهرهوری شایسته از موسیقی واژهها و هماهنگی درونی کلمات و انسجام شعر اوست. یکی از تکنیکهای عطایی در انعطافبخشی به صورت سخن و تجسم فضای مهیج حماسی، به کارگیری موسیقی فاخر حماسی در عرصة کلام است. شیوههای موسیقیپردازی در شعر او موجب تحرّک و پویایی شدهاست؛ همچنین موجبات التذاد وافر خواننده از شعرش را فراهم ساختهاست. درک مختصات موسیقیایی که سببساز ترسیم فضای حماسی در برزونامه میشود، موجب آشنایی بیشتر خوانندگان با جلوهها و شگردهای متنوّع این شاعر حماسهسرا میشود. در این پژوهش انواع موسیقیپردازی در شعر عطایی چون: نغمه حروف، ترکیبات اشتقاقی، مترادفات و معطوفات، کلمات زنگ دار و افعال پیشوندی تحلیل و بررسی شدهاند. نگارندگان بر این باورند که گوشنواز ساختن شعر و همسو ساختن خواننده با مفاهیم فخیم حماسی، مهمترین انگیزههای عطاییرازی از عنایت ویژه به موسیقی کلام است.
